Eindstadium leverziekte (decompenseerde cirrhose, stadium D Child-Pugh, MELD ≥15) heeft een sombere prognose: mediaan overleving zonder transplantatie 6-12 maanden (weken tot maanden bij acute-on-chronic liver failure - ACLF). Levertransplantatie is de enige curatieve behandeling.

Oorzaken van terminale leverinsufficientie

• Cirrose (alcohol, HCV, HBV, NAFLD/NASH, auto-immuun, genetisch).
• Uitgezaaide leverkanker (HCC met macrovaasculaire invasie/metastasen of cholangioca).
• Acute leverfalen (paracetamol overdosis, gifpaddenstoelen, idiosyncratische DILI, Wilson, acute vral hepatitis).
• Vaskulair: Budd-Chiari, veno-occlusieve ziekte.

Prognostische scores

• Child-Pugh (A/B/C): albumine, bilirubine, INR, ascites, encephalopathie. C = slecht.
• MELD-Na: bilirubine, INR, creatininine, natrium. Rangschikking transplantatielijst. >40 = 3-maands sterfte >70%.
• CLIF-C ACLF score: voor acute-on-chronic.

Behandeling: palliatief & bruggen naar transplantatie

• Ascites: grote volume paracentese + albumine, diuretica (spiro/furo), TIPS (refractair).
• Variceaal bloeden: endoscopische bandligatuur + vasoactiva (terlipressine/octreotide) + antibiotica (ceftriaxone) + β-blokker profylaxe.
• Hepatische encephalopathie: lactulose, rifaximine, eiwitrestrictie niet (sarcopenie risico).
• Hepatorenale syndroom (HRS): terlipressine + albumine → brug naar transplantatie.
• Voeding: hoog calorisch/hoog eiwit (1,2-1,5 g/kg/dag), late avondsnack, vitamine/mineralen supplementatie.
• Infectieprophylaxe: SBP profylaxe (norfloxacine/trimethoprim-sulfa) bij laag ascites-eiwit/vorige SBP.

Levertransplantatie

• ~6000/jaar VS, 80-90% 1-jaar overleving, 70-75% 5-jaar.
• Donor: overleden (meest) of levend (segment II/III voor kind, rechter loof voor volwassene).
• Contra-indicaties: actieve alcohol/drugs (<6 mnd abstinentie), uitgezaaide HCC buiten Milan criteria, onbehandelbare cardio/pulmonaal/renaal, sepsis, niet-compliance, geen sociale ondersteuning.
• Lijstwachttijd: afhankelijk MELD, bloedgroep, regio.

Hospice & palliatieve zorg

Indicatie: levensverwachting <6 mnd, symptoomcontrole (pijn, jeuk, ascites, encephalopathie), psychosociale ondersteuning, advance care planning. Doel: kwaliteit van leven, waardig einde.

Belangrijk: Vroege verwijzing hepatologie/transplantatiecentrum verbetert toegang en outcome. Alcoholstop op elk stadium verbetert prognose.