Co-trimoxazol combineert twee antibiotica met synergistische werking (foliumzuursyntheseblokkade op twee stappen). Eerstekijns voor: urineweginfecties, reizigersdiarree, bronchitis, Pneumocystis jirovecii pneumonie (PCP), nocardiose. Sterk, maar bijwerkingenrijk.

Milde bijwerkingen (doorgeven, niet stoppen)

Pijnlijke gezwollen tong, slapeloosheid, gewrichtspijn, oorklachten (tinnitus, duizeligheid/draaigevoel). Meestal tijdelijk.

Allergische reacties (hoge incidentie bij sulfamethoxazol = sulfageenmiddel)

• Urticaria, jeuk, exantheem
• Angio-oedeem (gezicht, lippen, tong, keel)
• Dyspnoe, slokdarmbeklemming, heesheid

Actie: direct stoppen, arts/acute hulp. Kruisreactie met andere sulfamiden mogelijk.

Ernstige/levensbedreigende reacties (zeldzaam, direct stoppen + acute zorg)

• Stevens-Johnson Syndroom (SJS) / Toxische Epidermale Necrolyse (TEN): bullaire exanthemen, slijmvlieserosies, koorts, keelpijn → hoge mortaliteit
• Hepatotoxiciteit: ictus, buikpijn, leverfalen
• Agranulocytose: fiever, ulcera, sepsisrisico
• Bloeddiarree: C. difficile colitis
• CNS: hallucinaties, paranoia, extreme opwinding

Speciale populaties

• G6PD-deficiëntie: hemolyse risico
• Nierfalen: dosisverlaging (trimethoprim accumuleert)
• Zwangerschap (3e trimester): kernicterus risico (bilirubineverplaatsing)
• Folaatantagonisme: foliumzuur supplementeren bij langdurig gebruik

Monitoring

Bloedbeeld, lever/nierfunctie, elektrolyten (hyperkalemie door trimethoprim) bij langdurig gebruik of risicopatiënten.

Co-trimoxazol is een levensreddend antibioticum, maar vereist respect voor zijn toxiciteitsprofiel. Patienteneducatie over alarmtekens is essentieel.