ADHD-medicatie: wat werkt het beste?

ADHD wordt meestal behandeld met medicatie ± gedragsinterventies. De keuze hangt af van leeftijd, symptoomprofiel, comorbiditeit, bijwerkingen, voorkeur. Alle ADHD-medicijnen zijn op recept – enkel onder toezicht van arts (misbruikrisico, bijwerkingen).

1. Methylfenidaat – goudstandaard stimulans

• Meest effectief, best bestudeerd voor ADHD
• Vormen:
  • Ritalin (IR): 3-4 uur, 2-3x/daag
  • Concerta (OROS XR): 10-12 uur, 1x/daag, soepel profiel
  • Medikinet/Equasym (XR): 8-10 uur, bimodaal
  • Daytrana (pleister): 9 uur, transdermaal, minder GI-klachten
• Voordelen: minder bijwerkingen dan amfetamines, vermindert hyperactiviteit/impulsiviteit, verhoogt concentratie
• Bijwerkingen: insomnia, eetlustverlies, hoofdpijn, buikpijn, groeivertraging, rebound

2. Amfetamines (Adderall, Vyvanse) – 2e keus stimulans

• Adderall XR: gemengde zouten, 10-12 uur, 2 pieken (1u, 3,5u)
• Vyvanse (lisdexamfetamine): prodrug → dextroamfetamine, 10-14 uur, soepelste onset/offset, laagste misbruikpotentieel (orale bioactivering nodig)
• Onderzoek: Adderall mogelijk effectiever bij oudere kinderen/adolescenten dan methylfenidaat
• Zelfde kernbijwerkingen + hogere bloeddruk/hartslag risico

3. Niet-stimulerende medicijnen

4. Antidepressiva (off-label, 2e/3e lijn)

• Bupropion (Wellbutrin): NDRI – matig ADHD-effect volwassenen; ook rookstop; niet bij epilepsie/etstoornis
• Venlafaxine (Effexor): SNRI – onbeheerste studies positief; goed bij comorbid depressie/angst
• Tricyclica (nortriptyline, desipramine): noradrenaline ↑; weken voor effect; hartrisico's (QTc), overdosis gevaarlijk
• Amitriptyline (Elavil): sederend, anticholinerge bijwerkingen – zelden 1e keus

Antidepressiva niet effectief voor onoplettendheid als monotherapie – geen 1e keus bij nieuwe diagnose.

Keuzeschema in de praktijk

1. Kind/adolescent, geen contra-indicaties → Methylfenidaat XR (Concerta/Medikinet)
2. Volwassene, geen contra-indicaties → Methylfenidaat XR of Lisdexamfetamine (Vyvanse)
3. Niet voldoende effect / bijwerkingen → switch naar andere stimulans klasse (amfetamine) OF niet-stimulans
4. Contra-indicatie stimulantia (hart, psychose, verslaving, angst) → Atomoxetine of Guanfacine XR
5. Comorbide depressie/angst → Bupropion/Venlafaxine + stimulans/atomoxetine
6. Comorbide bipolariteit → Stemmingsstabilisator EERST
7. Tics/Tourette → Guanfacine/Clonidine XR of Atomoxetine (stimulantia kunnen tics verergeren)
8. Slikproblemen kind → Daytrana pleister

Monitoring: verplicht en continu

• Hartslag, bloeddruk, gewicht, lengte (kinderen) – elke 3-6 maanden
• Stemming, slaap, eetlust, tics, psychotische symptomen
• Medicatievrije periodes (drug holidays) alleen in overleg met arts
• Jaarlijks herbeoordeling: nog steeds indicatie? dosis juist? bijwerkingen acceptabel?

Conclusie

Er is geen 'beste' medicijn voor iedereen – er is het beste medicijn voor JOU op dit moment. Een ervaren prescriber (psychiater, kinderpsychiater, neurolog, gehuisde huisarts met ADHD-expertise) helpt je de juiste keuze maken, doseren, monitoren en aanpassen. Medicatie + gedragstherapie + leefstijl = goudstandaard voor duurzaam functioneren met ADHD.