De tuberculine huidtest (Mantoux, PPD – purified protein derivative) is de standaard screening op latente tuberculose-infectie (LTBI). Correcte uitvoering, lezing en documentatie zijn essentieel voor betrouwbare resultaten.
Uitvoering (intradermale injectie)
- Materiaal: PPD oplossing (5 IE / 0,1 ml – standaard, bv. Tubersol®, PPD-RT23), tuberculinespuit (1 ml, 26-27G, 10-13 mm naald), alcoholdoekjes, handschoenen, scherpe afvalbak.
- Locatie: volaire zijde onderarm, ~10 cm onder elleboog, vrij van veneuze afwijkingen, littekens, tattoes.
- Techniek: huid opgespannen, naald bevel bovenaan, intradermale injectie (naald bijna parallel aan huid, 2-3 mm diep). Juist: wit bleb (wiel) van 6-10 mm diameter (zoals een muggenbeet). Te diep = subcutaan = onbetrouwbaar.
- Documentatie direct na injectie: datum, tijd, locatie (L/R onderarm), lotnummer PPD, fabrikant, vervaldatum, handtekening uitvoerder.
Prescreening (beïnvloedt interpretatie)
- Recente TB-blootstelling (<8-10 weken) → fals-negatief mogelijk.
- HIV / immuunsuppressie (corticosteroïden >15mg prednison/dag, biologica, chemotherapie, TNF-α blokkers).
- BCG-vaccinatie (na kinderleeftijd / herhaald) → kan positief geven.
- Recente levende vaccins (MMR, varicella, geelkoorts) → 4-6 weken wachten.
- Ernstige virale infecties (masern, influenza) – tijdelijk anergie.
- Ziekten: sarcoïdose, nierfalen, diabetes, maligniteit.
- Leeftijd <6 maanden (anergie risico).
Lezen: 48-72 uur na injectie
- Patiënt mag plek niet wrijven, krassen, bedekken, bevochtigen.
- Jeuk/rode vlek = normaal, niet meten.
- Lezen door (niet patiënt zelf).
- Meten: diameter induratie (verharding, opzwelling) in mm, loodrecht op lange as van onderarm. Roodheid (erytheem) niet meten tenzij geïndureerd.
- Patiënt voelen (palperen) – induratie voelt als harde knop onder huid.
- Resultaat noteren in mm induratie (0, 1, 2... 30+ mm). "Negatief" = 0 mm of <drempelwaarde. Geen "positief/negatief" zonder mm-waarde.
Interpretatie (CDC / ATS / RIVM richtlijnen)
| Induratie | Interpretatie | Doelgroep |
|---|
| ≥ 5 mm | Positief | HIV+, recente TB-contact, fibrotische letsels op RX, immuunsuppressie, orgaantransplantatie |
| ≥ 10 mm | Positief | Recente immigranten uit hoog-prevalentie landen, IV-druggebruikers, medisch personeel, bewoners/werkers instellingen, kinderen <4jr, hoge risico medische condities |
| ≥ 15 mm | Positief | Iedereen zonder bovenstaande risicofactoren (lage prevalentie populatie) |
In Nederland (lage prevalentie): doorgaans ≥10 mm als positief voor onderzoek LTBI. BCG-gevaccineerden: interpretatie met IGRA (Interferon-Gamma Release Assay: QuantiFERON-TB Gold Plus, T-SPOT.TB) bevestigen.
Documentatie op formulier
- Datum/tijd injectie & lezing
- Locatie (L/R)
- Lotnummer, fabrikant, vervaldatum PPD
- Induratie in mm (0 als geen verharding)
- Erytheem diameter (optioneel, apart noteren)
- Interpretatie (positief/negatief) met drempelwaarde
- Risicofactoren (HIV, contact, BCG, medicatie, etc.)
- Symptomen (hoest >2wkn, nachtzweten, gewichtsverlies, hemoptoe)
- Handtekening lezer
- Actie: IGRA, thoraxfoto, verwijzing KNCV/TB-control, behandeling LTBI (isoniazide/rifampicine), of geen actie.
Speciale situaties
- Two-step testing: initiële test negatief → herhalen na 1-3 weken (boostereffect). Standaard voor gezondheidspersoneel bij indiensttreding.
- Positieve test: altijd thoraxfoto + klinische evaluatie actieve TB voordat LTBI behandeling start.
- Anenergie testen: niet routinematig meer aangeraden (onbetrouwbaar).
Kernpunt: Correcte intradermale techniek + meten van alleen induratie + risicofactoren noteren + interpretatie volgens drempels = betrouwbare TB-screening.
