De huid als spiegel van de lever

De lever is de centrale fabriek voor eiwitsynthese, detoxificatie, galproductie, hormonemetabolisme. Leverfalen (acuut of chronisch) geeft karakteristieke huidverschijnselen die vaak vóór andere symptomen opduiken.

1. Geelzucht (icterus) – het kenmerkendste teken

• Pathofysiologie: Lever kan gebindgeconjugeerde bilirubine niet uitscheiden → accumulatie in bloed → depositie in weefsels (elastine rijk: sclera, huid, slijmvliezen)
• Kleur: Geel → oranje → bruin (bij hoge bilirubine >300 μmol/L)
• Begeleidend: Donkere urine (bilirubinurie), lichte ontlasting (geen stercobiline), intense jeuk (biliaire zouten in huid)
• Differentiaal: Hemolyse (ongebindgeconjugeerd, geen bilirubinurie), Gilbert (goedaardig, stress/ vasten), galwegobstructie (geconjugeerd + klachten)

2. Bloedingsneiging en blauwe plekken

• Oorzaak: Lever synthetiseert stollingsfactoren (II, VII, IX, X, fibrinogeen, protein C/S, antitrombine) → bij falen: verhoogde INR, trombocytopenie (splenomegalie, verminderde TPO)
• Manifestaties: Spontane ecchymosen (blauwe plekken), petechiën, tandvleesbloeding, epistaxis, menstruatieversterking, hematomen na minimaal trauma
• Differentiaal: Bloedverdunners, DIC, vitamine K tekort, trombocytopenie andere oorzaak, vasculitis

3. Vaten gerelateerde tekenen

• Spaadere slangen (spider naevi / spider angioma's): Centrale arteriool met radiërende takjes. >5 = suggestief voor levercirrose (oestrogeen metabolisestoornis). Ook bij zwangerschap, OCP.
• Palmaire erytheem: Rode vlekken op thenar/hypothenar eminentië. Ook bij zwangerschap, thyrotoxicose, RA.
• Capillaire fragiliteit: Petechiën, purpura

4. Overige specifieke tekenen

• Dupuytren contractuur: Palmare fibromatose, geassocieerd met alcoholcirrose
• Gynaecomastie (mannen): Verhoogde oestrogeen/androgene ratio door verminderde leverclearance
• Haren op vroege leeftijd / haaruitval: Hormonale dysregulatie
• Terry's nagels: Proximale 80% wit, distale 20% roze band. Cirrose, CHF, diabetes.
• Leukonychie (witte nagels): Hypoalbuminemie
• Xanthelasma / xanthomen: Lipidemetabolisme stoornis (primair biliere cirrhose)

5. Specifieke aandoeningen

• Primair biliere cholangitis (PBC): Jeuk (vroege symptoom!), xanthelasma, hyperpigmentatie, sicca syndroom
• Hemochromatose: Hyperpigmentatie (bruingrijze huid), diabetes, hartfalen
• Wilson ziekte: Kayser-Fleischer ring (oog), neurologische symptomen
• α1-antitrypsine deficiëntie: Emfyseem, levercirrose, panniculitis

Systemische symptomen (altijd navragen)

• Vermoeidheid, malaise, gewichtsverlies, spierzwakte
• Misselijkheid, anorexie, opgevuld gevoel (ascites)
• Verwardheid, sterrenkijkers, asterixis (hepatische encephalopathie)
• Koorts (spontane bacteriële peritonitis, onderliggende infectie)

Actie bij verdacht op leverfalen

1. Direct huisarts: Bloedonderzoek (ASAT, ALAT, GT, AF, bilirubine, albumine, INR, trombocyten, creatinine, elektrolyten, virale serologie, auto-immuun, ferritine, transferrine verzadiging, α1-AT, ceruloplasmine)
2. Echo buik: Levermorfologie, splenomegalie, ascites, portaal hypertension
3. Fibroscan (elastografie): Non-invasieve fibrose scoring
4. Hepatoog / internist verwijzing bij bevestigde leverziekte

Belangrijk: Huidverschijnselen bij leverfalen zijn vaak laatstadium. Vroegtijdige detectie via bloedonderzoek bij risicofactoren (alcohol, obesitas, diabetes, virale hepatitis, medicijnen, familieanamnese) is cruciaal.