Hertenvliegen (Chrysops spp., familie Tabanidae) zijn bijtende vliegen (♀ hebben bloed nodig voor eierontwikkeling). Hun beet is pijnlijk (mesvormige monddelen snijden huid), ze injecteren saliva met anticoagulantia → allergische reacties mogelijk. Ook vector voor tularemie (konijnenkoorts), anaplasmose, bartonellose.
Herkenning hertenvlieg
- Grootte: ~6-10 mm (huismuisgrootte)
- Kleur: geel-bruin-zwart, donkere vleugelbanden
- Ogen: irisierend groen/brons, vaak met strepen
- Habitat: nabij water (beekjes, moerassen), bossen, weidegrond. Actief dag, zomer.
- Alleen ♀ bijten; ♂ vreet nectar.
Symptomen allergische reactie
- Lokaal: Pijnlijke rode bult, jeuk, zwelling (cm's), duurt dagen.
- Groot lokale reactie: Zwelling > 10 cm, > 24u, pijn, warmte.
- Systemisch (anafylaxie – zeldzaam): Netelroos (urticaria) over hele lichaam, angio-oedeem (lippen, oogleden, keel), benauwdheid, hoest, buikpijn, braken, duizeligheid, hypotensie, bewusteloosheid → 112 / adrenaline auto-injector.
- Herhaalde beten: Sensitisatie → erger reacties.
Behandeling
- Direct: Koelen (ijspak in doek), reinigen water/zeep.
- Topicaal: Hydrocortison 1% crème (OTC) of sterker (recept) 2x/dag. Calamine lotion.
- Orale antihistaminica: Cetirizine 10 mg, loratadine 10 mg, fexofenadine 180 mg – 1x/dag. Verminderen jeuk/zwelling.
- Orale corticosteroïden: Prednison 30-50 mg 3-5 dagen bij groot lokale reactie (arts).
- Antibiotica: Alleen bij bewijs secundaire infectie (toename roodheid, warmte, pus, koorts).
Ziekteoverdracht (vector)
- Tularemie (Francisella tularensis): Ulcus bij beet, regionaire lymfadenopathie, koorts, sepsis. Behandeling: streptomycine, gentamicine, doxycycline, ciprofloxacine.
- Anaplasmose (Anaplasma phagocytophilum): Koorts, hoofdpijn, spierpijn, leukopenie, trombocytopenie. Behandeling: doxycycline.
- Bartonellose (Bartonella spp.): Kattenkratchziekte-achtig, vaatproliferatie (bacillaire angiomatose bij geïmmunocompromitteerden).
Preventie
- Kleding: langzoveel, lichte kleuren, behandeld met permethrine (0,5% spray).
- Insectenwerend: DEET 20-50%, icaridine 20%, PMD (citriodiol) op blootgestelde huid.
- Vermijd piekactiviteit (10-16u), habitaten (moeras, beek).
- Gauze schermen, ventilatoren (vliegen slecht vliegen in wind).
- Dieren controleren/behandelen (vee, paarden).
