Contact met rus (Salsola kali / Russische distel) kan een acute contacturticaria (netelroes-achtige reactie) veroorzaken door mechanische irritatie van plantstekels en sappen. De reactie is meestal zelflimiterend (uren tot 1 dag), maar kan erg jeuken/pijn doen. Hier een evidence-based aanpak.

Directe actie (op locatie / thuis)

1. Verwijder uit de rus – stop blootstelling.
2. Verwijder stekels/splinters met pincet (verlicht, schuine insteek). Zichtbaar maken met lupe/lamp.
3. Wassen met lauwwater & milde zeep – verwijdert plantensappen, pollen, irritanten. Zacht drogen (niet wrijven).
4. Koelen: koude compress / ijspakket (ingewikkeld) 10-15 min, herhalen. Vermindert histaminevrijmaking, vaatvernauwing, jeuk/pijn.

Medicamenteuze verlichting (OTC)

Middel	Werking	Dosering volwassenen	Opmerkingen
Orale antihistaminica (2e gen)	H1-blokkade → ↓ jeuk, wheal, flare	Cetirizine 10mg 1x/d, Loratadine 10mg 1x/d, Fexofenadine 120mg 1x/d, Bilastine 20mg 1x/d, Rupatadine 10mg 1x/d	Minimale sedatie. Effect binnen 1-2u. 24u werking.
Orale antihistaminica (1e gen)	H1-blokkade + anticholinerge / sedatie	Diphenhydramine 25-50mg 4-6x/d, Chlorphenamine 4mg 4-6x/d	Sedatie – nuttig 's nachts. Vermijden bij besturen/machines.
Topische antihistaminica	Lokale H1-blokkade	Dimetinden crème/gel 1-2x/dag	Sneller effect (minuten), minder systeem. Alleen kleine gebieden.
Topische corticosteroïden	Anti-inflammatoir, vasoconstrictie	Hydrocortison 1% crème (OTC) 2-3x/dag. Sterkere (mometason, betamethason) op recept.	Max 1-2 weken gezicht/vouwen, 2-4 weken overig. Geen infectie.
Calamine lotion	Koelend, adstringerend, beschermend	Dun aanbrengen, laten drogen, herhalen	Zeer veilig, ook kinderen/zwangerschap.
Menthol/camper crème	TRPM8 activatie → koelgevoel, jeukverlaging	Bijv. Vicks VapoRub, Tiger Balm (niet op open wonden/gezicht)	Kortdurend effect.

Natuurlijke / huismiddelen (bewijs: anekdotisch / laag)

• Munt (pepermunt) pasta: verse bladeren verpletteren + koud water → pasta op plek / tussen gazes. Menthol → koeling. Test eerst kleine plek (contactallergie mogelijk).
• Aloe vera gel (zuiver, inner leaf): anti-inflammatoir, hydrerend, wondhelend. Versnijd blad → gel aanbrengen. Combinatie met kurkuma (curcumine) theoretisch synergistisch (anti-inflammatoir) – bewijs ontbreekt.
• Havermeelbad (colloïdale haver): 1 kop in lauwwarm bad / kompres – anti-pruritisch, beschermend.
• Natriumbicarbonaat (zuiveringszout) pasta/bad: pH buffer, jeukverlagend.

Wanneer naar huisarts / SEH?

• Uitrekking utslag buiten contactzone / generaliseren.
• Gehoorverlies, oogbetrokkenheid, slokdarmklachten, ademnood → anafylaxie.
• Open wonden met tekenen infectie (rode streep, pus, koorts).
• Jeuk oncontroleerbaar ondanks behandeling >24-48u.
• Bekende allergie voor planten / composieten (Asteraceae) – risico op cross-reactiviteit.

Preventie

• Beschermende kleding (lange mouwen, broek, handschoenen, stijve schoenen) bij werken in rus.
• Afweermiddel (DEET/icaridine) op onbedekte huid – werkt gedeeltelijk tegen plantenirritatie.
• Huid direct wassen na contact.
• Rus controleren in tuin (uitgraven, bemesten, mulchen, herbiciden – laatste middel).

Conclusie: Ruscontact → mechanische + chemische irritatie → contacturticaria. Eerst wassen, koelen, stekels eruit. Antihistaminica (2e gen) 1e keus. Topisch hydrocortison/calamine voor lokale verlichting. Natuurlijke middelen als aanvang. Bij generalisatie / anafylaxie tekenen: acute hulp.