Gordelroes op de voeten is zeldzamer dan op de romp, maar kan ernstige gevolgen hebben door de anatomie (gewrichten, pezen, zenuwen, vaten) en belasting (lopen). Het wordt veroorzaakt door heractivering van het varicella-zostervirus (VZV) in de lumbale/sacrale zenuwganglia (L4-S2).

Wie loopt risico?

• Iedereen die waterpokken heeft gehad (95%+ volwassenen).
• Leeftijd >50 jaar (risico stijgt exponentieel).
• Immuunsuppressie: HIV, chemotherapie, biologica, corticosteroïden (>20mg prednison/dag >2 weken), orgaantransplantatie, maligniteit.
• Stress, trauma, operatie, zonnestraking kunnen triggeren.

Symptomen op de voet

1. Prodroom (1-5 dagen): brandend, prikkelend, jeukend, pijnlijk gevoel in specifiek dermatoom (meestal L5/S1: buitenzijde voet, kleine teen, zool, hiel). Kan vooruitsgaan op uitslag.
2. Uitslag: rode macules → papels → vesicles (heldere vloeistof) → pustels → korsten. Volgt zenuwverloop (dermatomaal), eenzijdig, niet de middenlijn passend.
3. Systeemisch: koorts, hoofdpijn, moeheid, lymfeklieropzwelling inguinaal/popliteaal.
4. Pijn: neuropathisch (brandend, scherpe steken, allodynie – pijn bij normale prikkel).

Complicaties (specifiek voet)

• Bacteriële superinfectie: door open blaren, wrijving schoenen, vocht, diabetes → cellulitis, abces, sepsie.
• Postherpetische neuralgie (PHN): pijn >3 maanden na uitslaggenezing. Risico: leeftijd >60, ernstige prodroompijn, uitgebreide uitslag, oogbetrokkenheid, immuunsuppressie. Incidentie 10-18% >60jr.
• Motorische zwakte: zenuwschade → voetlijden (peroneus), steilvoet, valrisico.
• Oogbetrokkenheid (HZO): als V1 (oogtak n. trigeminus) betrokken – niet bij voet, maar wel bij gezichtsuitbraak.
• Dissemineerde gordelroes: >20 vesicles buiten primair dermatoom → immuunsuppressie → viscerale betrokkenheid (long, lever, hersenen) – levensbedreigend.

Behandeling: tijd is cruciaal

Antivirale therapie (start binnen 72 uur na uitslag, ideaal <24 uur)

• Valaciclovir 1000 mg 3x/dag 7 dagen (1e keus: betere biobeschikbaarheid)
• Aciclovir 800 mg 5x/dag 7 dagen
• Famciclovir 500 mg 3x/dag 7 dagen
• IV aciclovir bij gedissemineerd / immuunsuppressie / HZO.

Effect: verkort uitslagduur, vermindert viraal shedden, verlaagt PHN risico met ~50%.

Pijnbestrijding (stapsgewijs)

• Stap 1: Paracetamol 1g 4x/dag + NSAID (ibuprofen 400-600mg 3x/dag) – tenzij contra-indicatie.
• Stap 2: Neuropathische pijn: gabapentine (opbouwen tot 1800-3600 mg/dag) of pregabaline (150-300 mg/dag).
• Stap 3: TCA (amitriptyline 10-75 mg nachts) of SNRI (duloxetine 60 mg/dag).
• Topisch: lidocaïne 5% pleister, capsicine 0,075% crème (na korstvorming).
• Interventioneel: zenuwblokkades, epidurale steroidinjecties (specialist).

Lokale verzorging voet

• Blazen niet open prikken (infectierisico). Laat indrogen.
• Open erosies: steriele, niet-aanhechtende verbanden (Mepitel, Jelonet + gazes).
• Zinkzalf / calaminelotion op korsten (niet op open wonden).
• Voet hooglagen (kussen) → vermindert oedeem/pijn.
• Wijde, zachte schoenen of open sandalen – geen druk op blaren.
• Voet schoon & droog houden.
• Antibiotica alleen bij bewijs bacteriële superinfectie (rode rand, pus, verhoogde inflammatiemarkers).

Preventie: Vaccinatie

• Shingrix® (recombinant gE, adjuvanted): 2 doses 2-6 maanden uit elkaar. Aanbevolen vanaf 60 jaar (in NL basisverzekerd 60-75jr). Effectiviteit >90% tegen HZ & PHN. Ook voor immuungecompromitteerden (mRNA/vector vaccins contra-indiceerd, Shingrix is inactief).
• Waterpokkenvaccinatie (varicella) voor seronegatieve volwassenen <60 jaar (2 doses).

Besmettelijkheid

• VZV uit blaren besmettelijk voor waterpokken (niet gordelroes) bij niet-immune personen.
• Besmettelijk tot alle blaren verkorst (meestal 7-10 dagen).
• Vermijd contact: zwangere (geen waterpokken), pasgeborenen, immuungecompromitteerden, ongevaccineerde kinderen.
• Werknemers zorg/onderwijs: thuisblijven tot korstvorming.

Samenvattend: Gordelroes op voet = pijnlijke dermatomale blaasjes. Antivirale binnen 72u = cruciaal. Voet hoog, wijd schoeisel, wound care. Vaccinatie (Shingrix) voorkomt ziekte & PHN. Bij diabetes / immuunsuppressie / verergering: direct arts.