Kan zenuwbeschadiging jeuk veroorzaken? Ja.

Dit heet neuropathische pruritus. De jeuk ontstaat door beschadiging/ziekte van de zenuwvezels zelf (perfeer of centraal), niet door huidafwijking. Het is vaak moeilijk te behandelen omdat antihistaminica (die op histamine werken) meestal niet helpen.

Oorzaken van zenuwbeschadiging met jeuk

• Mechanisch: Ingeknelde zenuw (carpaaltunnelsyndroom, ulnarisneuralgie, meralgia paresthetica), bandscheibenvorfall, littekenafstrenging.
• Systemisch: Diabetes mellitus (diabetische neuropathie), alcohol, vitamine B12/B1/B6 tekort, uremie (nierfalen), leverfalen.
• Infectieus: Herpes zoster (gordelroos) → postherpetische neuralgie + jeuk. Lyme, HIV, leprosy.
• Auto-immuun: Sjögren, lupus, CIDP.
• Toxisch/medicamenteus: Chemotherapie (platinumbasen, taxanen), antituberculostatica, antivirale middelen.
• Centraal (CNS): MS, CVA, tumoren, syringomyelie.
• Idiopathisch: Geen duidelijke oorzaak (bijv. notalgia paresthetica, brachioradiale pruritus).

Kenmerken neuropathische jeuk

• Geen primaire huidlesies (alleen excoriaties door krabben).
• Vaak gecombineerd met pijn, brandend gevoel, tinteling, hypo-/hyperesthesie.
• Neuroanatomisch verspreidingspatroon (dermatome, zenuwterritorium).
• Verergering door hitte, stress, nachtelijk.
• Niet responsief op antihistaminica / corticosteroïden crème.

Diagnostiek

• Anamnese + neurologisch onderzoek (sensorisch, reflexen, kracht).
• EMG/ENG (zenuwgeleiding).
• Bloed: glucose, HbA1c, B12, folium, TSH, nier/lever, immuunserologie, virale serologie.
• Imaging (MRI rug/hersenen) bij verdenking op centraal / compressie.
• Huidbiopsie (IENFD - intra-epidermale zenuwvezel dichtheid) bij small fiber neuropathie.

Behandeling: Multimodaal

Oorzaken gericht

• Diabetes: optimale glucoseregulatie.
• B12 tekort: supplementatie (injecties).
• Ingeknelde zenuw: fysio, ergotherapie, eventueel decompressiechirurgie.
• Medicijninduceerd: dosering verlagen / switchen.

Symptomatisch (off-label, bewijs variërend)

• Gabapentine / Pregabaline: 1e keus. Start laag, opbouwen. Effect op zenuwpijn én jeuk.
• Trizyklische antidepressiva (amitriptyline, nortriptyline): Laagdosering (10-25mg 's avonds). Effectief bij neuropathische jeuk/pijn.
• SNRI (duloxetine, venlafaxine): Alternatief.
• Topicaal: Capsaïcine 0,025-0,075% crème (eerst verergering, dan desensitisatie), lidocaïne 5% pleister, doxepine crème 5%.
• Anticonvulsiva (carbamazepine, oxcarbazepine): Bij trigeminusneuralgie-achtige jeuk.
• Opioïden (buprenorfine, tramadol): Alleen bij refrair, specialistische indicatie. Let op: opioïden kunnen zelf jeuk geven (centraal, via μ-receptoren).
• Fototherapie (UVB narrowband / PUVA): Bij generaliseerde / inflammatoire component.

Non-medicamenteus

• Koeling (menthol 1-3% crème, koelkussen, koude douche).
• Kort nagels, handschoenen 's nachts.
• Afleiding, mindfulness, cognitieve gedragstherapie (coping).
• Vermijd hitte, wol, scherpe stoffen, alcohol.

Wanneer naar huisarts / neurolog / dermatoloog?

• Jeuk >6 weken zonder duidelijke huidverklaring.
• Neurologische symptomen (tinteling, zwakte, gevoelsverlies).
• Snel progresserend / uitgebreid.
• Verdacht op onderliggende ziekte (diabetes, nier, lever, maligniteit).

Neuropathische jeuk is een zenuwsignaal, geen huidprobleem. Behandel de zenuw, niet de huid.