Slapeloosheid is moeilijk in slaap vallen, blijvend slapen of beide, met dagklachten: vermoeidheid, concentratieproblemen, irritabiliteit, relatieproblemen, verminderde prestaties, ongevallenrisico, piekeren over slaap.

Acute vs. chronisch

Primaire slapeloosheid = symptomen >1 maand. Chronisch = >6 maanden. 90% van volwassenen heeft ooit acute slapeloosheid (meestal door stress/trauma/verlies), meestal zelfoploschend in dagen-tot-weken.

Risicofactoren

Vrouwen 1,4x vaker dan mannen (verhoogd na menopauze). Ouderen (>60), chronisch zieken, ploegwerkers, lage SES, kankerpatiënten lopen meer risico.

Het 3-P-model van chronische slapeloosheid

• Predisponerend: hyperarousal (verhoogde hersenactiviteit), depressie, angst, genetica, omgeving.
• Precipiterend (ontstekend): ziekte, trauma, stress, verlies, verhuizing. De reactie daarop (piekeren, herkauwen) voorspelt of acute slapeloosheid chronisch wordt.
• Bestendigend: slechte slaapgewoontes: klokkijken, onregelmatige ritmes, blauw licht (tablet/telefoon) voor slapen, cafeïne/nicotine, preoccupatie met slechte slaap.

Preventie en vroege interventie

Vroege herkenning van acute slapeloosheid en normaliseren van slaappatroon is cruciaal. Helaas: huisartsen krijgen maar ~2,5u slaaponderwijs, zijn onderbenut voor screening. Slapeloosheid blijft grotendeels onherkend/onbehandeld.

Nieuw onderzoek: 1 sessie van 60 minuten cognitieve gedragstherapie (CBT-I) lost slapeloosheid op bij 60% van de acute patiënten. Publiek bewustzijn over risico's van slechte slaap is nodig – organisaties als AASM en NSF voeren campagne.

Slapeloosheid is behandelbaar. Vroege actie voorkomt chronificatie.