Epididymitis is ontsteking van de bijbal (epididymis), waar sperma rijpt. Na een vasectomie – vooral de gesloten-eind techniek – kan drukopbouw in de bijbal leiden tot congestieve epididymitis, een onderdeel van het post-vasectomie pijnsyndroom (PVPS).

Oorzaak

Bij gesloten-eind vasectomie worden beide uiteinden van de zaadleider (vas deferens) afgebonden/gecauteriseerd. Spermaproductie gaat door → druk opbouw in epididymis → ontsteking, zwelling, pijn. Bij open-eind vasectomie blijgt het testikulair uiteind open → drukontlasting → minder congestie. De exacte pathophysiologie is nog onderwerp van discussie (druk vs. immuunreactie vs. zenuwletsel).

Symptomen (meestal 5–7 jaar na vasectomie)

• Zwelling/zwaartegevoel in één of beide testikels
• Pijn in scrotum: van mild tot ondraaglijk, uitstralend naar liezen/onderbuik
• Mogelijk lichte koorts (systemisch teken van ontsteking)
• Tastbare knobbeltje in epididymis
• Vergrote lymfeklieren in de lies

Behandelopties (van conservatief tot chirurgisch)

1. Conservatief: Bedrust, scrotale ondersteuning, NSAID's (ibuprofen 600 mg 3x/dag), koude compressen, fysiotherapie (bekkenbodem)
2. Medicamenteus: Gabapentine/pregabalicine (neuropathische pijn), tricyclische antidepressiva, spierrelaxantia
3. Interventioneel: Spermatische blokkade (anesthetica + corticosteroïde), botulinetoxine injecties
4. Chirurgisch (escalaatend):
   • Vasovasostomie (herstel): Zaadleiders opnieuw verbinden → druk normaliseert, vruchtbaarheid herstelt (succes 85–95%)
   • Open-eind conversie: Eén uiteind openmaken → drukverlaging, geen vruchtbaarheid herstel
   • Epididymectomie: Bijbal verwijderen → definitieve pijnvrijheid, onvruchtbaar aan die kant
   • Orchidectomie: Testikel verwijderen → laatste redoute, onomkeerbaar

Besluitvorming

• Start conservatief, 3–6 maanden
• Multidisciplinair: uroloog, pijnspecialist, fysio, psycholoog
• Informeer over vruchtbaarheidsgevolgen van elke optie
• Gedeelde besluitvorming: patiëntwaarden leiden

PVPS treedt op in 1–2% na vasectomie. Congestieve epididymitis is een herkenbare, behandelbare subgroep. Niet negeren – wel proportioneel handelen.