In de psychologie zijn er vier grote theorieën die de basis vormen voor talloze variaties. Een therapeut moet alle vier beheersen en technieken kiezen die passen bij haar overtuigingen en de cliëntbehoefte. Combineren wordt eclectische benadering genoemd.

1. Psychodynamische therapie (psychoanalyse)

Oudste stroom (PsychCentral). Kern: huidige problemen wortelen in jeugdervaringen. Moderne psychologen gebruiken selectief: geschiedenis verkennen, specifieke gebeurtenissen relateren aan huidige klachten. Consensus: opvoeding/opgroeien beïnvloedt gedrag/gedachten. Echte psychodynamici interpreteren onbewuste uitingen in relatie tot kinderlijke ontwikkelingsfasen (bijv. 'anale fase' → rigide, onuitsprekende volwassene).

2. Cognitief-gedragstherapie (CBT)

Basis: geleerde denkpatronen (cognities) sturen observabel gedrag. Sociale leerprocessen in kindertijd (waarneming omgeving) vormen levenslange patronen – tenzij therapie verandering initieert (PsychCentral).

3. Humanistische therapie

Focus op hier-en-nu en innerlijk welzijn (AllPsych). Doel: zelfbewustzijn & zelfverbetering. Mens = inherent goed/waardevol, ongeacht negatieve gedachten/gedrag. Verantwoordelijkheid voor eigen keuzes (goed/fout) – omgeving bepaalt niet. Zoektocht naar betekenis = essentieel voor bestaan.

4. Eclectische therapie

Soms controversieel: kritici vrezen "geen theorie = blinde leidraad". Voorstanders: effectievere behandeling door onbeperkte toolkit. Therapeut haalt uit bestudeerde theorieën (o.a. bovenstaande drie) en kiest per cliënt/situatie één of meerdere benaderingen.