Geactiveerde kool (activated charcoal) is een hoog-poreus koolstofpoeder dat gifstoffen, geneesmiddelen en chemicaliën adsorbeert in de maag-darmtrakt. Het is de **standaard eerste hulp** bij acute orale vergiftiging/overdosis (naast/voor maagspoeling). Verkrijgbaar zonder recept, maar **altijd eerst antigifcentrum (112 of 0800-112-112 NL) of arts bellen**.

Wat is het & hoe werkt het?

• Productie: koolstof (kokshout, kokosnotenschillen) + oververhitste stoom → enorme oppervlakte (500–1500 m²/g).
• Adsorptie (niet absorptie): moleculen binden aan oppervlakte via van der Waals-krachten.
• Werkt beste binnen 1–2 uur na inname gifstof. Na 4 uur nog effect maar minder.

Indicaties (bewijsgebaseerd)

• Acute orale vergiftiging/overdosis: paracetamol, antidepressiva, antipsychotica, benzodiazepines, aspirine, theofylline, carbamazepine, dapsone, kwinin, fenytoïne, valproaat, digoxine (via enterophepatische circulatie).
• Niet effectief voor: alcohol, zware metalen (ijzer, lood, lithium), zuuren/basen, petroleumproducten, cyanide, ethanol, methanol, ijzer.

Dosering (volgens AACT/EAPCCT richtlijnen)

Leeftijd	Enkele dosis (poeder/suspensie)	Meervoudige dosis
Volwassenen / >12 jr	25–100 g (1 g/kg max)	50–100 g start, dan 12,5 g/uur OF 25 g/2u OF 50 g/4u
Kinderen 1–12 jr	25–50 g (0,5–1 g/kg)	10–25 g start, dan 0,5–1 g/kg/2–4u
Baby's < 1 jr	10–25 g (0,5–1 g/kg)	Meervoudig niet aanbevolen

Meng poeder met water (sluimerig) of gebruik kant-en-klaar suspensie. Schud fles goed. Sorbitol-toevoeging (laxeer) alleen bij 1e dosis volwassenen – herhaald risico op dehydratie.

Contra-indicaties & waarschuwingen

• Bewusteloze patiënt → aspiratierisico (longen) – **geen orale toediening**, intubeer eerst.
• Darmobstructie / perforatie / recente buikchirurgie.
• Combinatie met:** mycophenolaat (CellCept/Myfortic) – kool adsorbeert medicijn → afstotingsrisico.
• Laxantia combi (behalve 1e dosis sorbitol) → dehydratie/elektrolyten.
• Andere orale medicijnen: **min. 2 uur scheiding** – kool adsorbeert ze.

Bijwerkingen

• Diarree (meest), misselijkheid, braken, constipatie, buikpijn/opgeblazen gevoel.
• Zwarte stoel / zwarte tong – onschuldig, tijdelijk.
• Aspiratiepneumonie (bij bewustelozen/braken) – levensgevaarlijk.
• Bezoar (koolmassa in maag) – zeldzaam.

Beschikbaarheid

• Apotheek, drogisterij, online: capsules, poeder, suspensie (Actidose-Aqua, EZ-Char, Insta-Char).
• Geen recept nodig, maar **professionele begeleiding verplicht** bij vergiftiging.

Geactiveerde kool is een levensreddend middel in de juiste handen, op het juiste moment. Heb je een vergiftiging? **Bel 112 / antigifcentrum direct – wacht niet op thuisbehandeling.**