Leukocyten (witte bloedcellen) in urine (leukocyturie) wijzen meestal op urineweginfectie (UWI). Maar niet altijd. Soms zijn ze aanwezig zonder infectie – "steriele pyurie". Correcte interpretatie voorkomt onnodige antibiotica.

Hoe leukocyten gedetecteerd worden

1. Dipstick (leukocytenesterase): Enzym in granulocyten. Snel, goedkoop. Vals-positief mogelijk: verontreiniging, hoge SG, glucose, protein, estrogenen, bepaalde medicijnen.
2. Microscopie (gold standard): > 5 leucocyten/µl (of > 10/µl bij vrouwen) = significant. Morfologie: granulocyten = acute inflammatie/ infectie. Lymfocyten = chronisch/tubulo-interstitieel.

Oorzaken van steriele pyurie (leukocyten ZONDER bacteriën op cultuur)

Categorie	Oorzaken
Infectieus (niet-groeitend op standaardmedium)	Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium, Ureaplasma, TB (Mycobacterium tuberculosis), schistosomiasis, virussen (adenovirus, BK), schimmels (Candida – soms)
Non-infectieuze inflammatie	Nierstenen (irritatie), interstitiële nefritis (medicijnen: NSAID, PPI, antibiotica), auto-immuun (SLE, Sjögren, vasculitis), transplantatestoornis, bestralingencystitis.
Anatomie/structuur	Urethrale striktuur, vesicoureterale reflux, divertikel, tumor, katheter (chronisch), stent.
Systemisch / overig	Hoge leucocyten in bloed (leukemie, corticosteroïden, G-CSF, stress, roken) → overspilling in urine. Vaginale contaminatie (vrouw).

Diagnostische aanpak

1. Herhaalde urine-analyse + cultuur (midstream, schoonvang).
2. PCR/NAAT voor Chlamydia, Mycoplasma, Ureaplasma, TB.
3. Bloedonderzoek: inflammatiemarkers, nierfunctie, hematologie.
4. Beeldvorming: echo nieren/blaas, CT urografie bij twijfel.
5. Cystoscopie bij persisterende onverklaarde pyurie / hematurie / risicofactoren.

Behandeling

• Geen antibiotica bij steriele pyurie (tenzij bewijs specifiek pathogen).
• Oorzaak gericht: steen verwijderen, medicijn stoppen/vervangen, auto-immuun behandelen, katheter verwijderen/wisselen.
• Symptomatisch: spasmolytica, pijnstilling, drinkadvies.

Wanneer naar huisarts/uuroloog?

• Persisterende leukocyturie (> 2x positief)
• Symptomen (branden, frequent, drang, pijn, bloed)
• Risicofactoren (katheter, stenen, immuungecompromitteerd, zwangerschap)
• Afwijkende beeldvorming/bloedwaarden

Leukocyten in urine = teken van inflammatie, niet per se infectie. Cultuur is leidend. Zonder bacteriën op cultuur: zoek verder. Antibioticaresistentie begint met onterechte voorschrijving.