Ribosomen zijn de eiwitfabrieken van de cel. Defecten in hun structuur of biogenese leiden tot een groep zeldzame, ernstige aandoeningen: ribosomopathieën.

Hoe ribosomen werken

Een ribosoom bestaat uit een grote en kleine subeenheid, samengesteld uit rRNA en ribosomale eiwitten. Tijdens vertaling lezen ze mRNA en koppelen aminozuren tot eiwitten. Fouten in assemblage of functie verstoren de celmetabolisme fundamenteel.

Categorieën ribosomopathieën

1. Mutaties in ribosoom-biogenese-eiwitten (ziekteverwekkend)

• Cirhin (North American Indian childhood cirrhosis): mutatie in klein subeenheid-eiwit → levercirrose.
• ANE-syndroom (Alopecia, Neurologische defecten, Endocrinopathie): mutatie in groot subeenheid-eiwit.

2. Ziekte-modifierende mutaties

Sommige mutaties veroorzaken geen ziekte zelf, maar verergeren bestaande aandoeningen. Voorbeeld: primaire openhoektglaucoom (meest voorkomende blindheidsoorzaak) kan erger worden door ribosomale mutaties.

3. snoRNP-defecten (small nucleolar ribonucleoproteins)

• Dyskeratosis congenita: mutatie in 1 van 10 genen voor snoRNP-componenten. Symptomen: nageldystrofie, netvormige huidverkleuring, leukoplakie (witte vlekken mondslijmvlies), botmergfalen, kankerrisico.

4. Defecten in ribosomale structurele eiwitten

• Diamond-Blackfan anemie (DBA): 5-7 per miljoen levendgeborenen. Beenmerg produceert onvoldoende rode bloedcellen → anemie in 1e levensjaar. Ook: microcephalie, cataract, glaucoom, nierafwijkingen, duimafwijkingen.

Onderzoeksperspectief

Ribosomopathieën onthullen fundamentele celbiologie en bieden ankers voor gerichte therapieën (bijv. lenalidomide bij DBA). Vroege diagnose via genetische testen is cruciaal.