De term 'chill seizure' bestaat niet in de medische terminologie. Wat mensen zo noemen, is een rilling (rigor) – een fysiologische reactie om de kerntemperatuur te verhogen. Een aanval (ictus/epileptische aanval) is een pathologische, oncontroleerbare elektrische ontlading in de hersenen. Ze lijken op elkaar (onvrijwillige spiercontracties), maar hebben een fundamenteel andere oorzaak, loop en behandeling.

Rilling (Rigor/Chills)

Mecanisme

Hypothalamus detecteert temperatuurdaling → activeert spieren tot snelle contractie/ontspanning → warmteproductie. Wordt gestuurd door pyrogenen (cytokines bij infectie) of koudeblootstelling.

Oorzaken

• Infectie (koortsinductie: bacterië, viraal, malaria)
• Hypothermie (koudeblootstelling)
• Bloedtransfusie reactie, medicijnreactie
• Na narcose (post-operatief)

Kenmerken

• Bilateraal, symmetrisch, ritmisch
• Patiënt is bewust, kan reageren
• Stopt wanneer temperatuur stijgt / oorzaak verdwijnt
• Geen verbittering, geen incontinentie, geen post-ictale fase

Epileptische aanval / Ictus

Mecanisme

Paroxystische, hypersynchrone neuronale ontlading in cerebrale cortex. Kan gefocaliseerd (één hersengebied) of gegeneraliseerd (hele hersenen) zijn.

Oorzaken

• Epilepsie (idiopathisch, genetisch, structureel)
• Hersenletsel (trauma, CVA, tumor, infectie als meningitis)
• Metabole storingen (hypoglycemie, hyponatriëmie, uremie)
• Toxicologie (alcoholontwenning, drugs, medicijnen)
• Zuurstofgebrek bij geboorte

Kenmerken

• Variabel: absences (korte 'afwezigheid'), myoclonus (sjerpen), tonisch-clonisch (stijfheid → rillingen)
• Bewustzijnsverlies (meestal bij gegeneraliseerd)
• Moetje bitten, incontinentie, verbittering
• Post-ictale fase: verwarring, slaperigheid, hoofdpijn, spierspanning na afloop
• Duurt seconden tot minuten; >5 min = status epilepticus → medische noodzaak

Vergelijkingstabel

Temperatuurregulatie / infectie

Kenmerk	Rilling	Aanval
Oorzaak	Hersenelektrische ontlading
Bewustzijn	Behouden	Meestal verloren
Duur	Minuten–uren	Seconden–minuten
Stopcriterium	Temperatuur normaliseert	Spontaan of medicatie
NA-afloop	Geen	Post-ictaal syndroom

Wat te doen?

• Rilling: Verwarmen, infectie zoeken/behandelen, koorts koelen (paracetamol/ibuprofen), hydratatie
• Aanval: Beschermen tegen letsel (zijkant liggen, hoofd beschermen), NIET in mond grijpen, tijd meten, 112 bellen bij >5 min, eerste aanval, verwonding, zwangerschap, water

Twijfel? Altijd 112 bellen. Liever één keer te veel dan te laat.