Waarom vetoplosbare vitamines risicovoller zijn
In tegenstelling tot wateroplosbare vitamines (uitgeplast via urine), worden vitamine A, D, E en K opgeslagen in lever en vetweefsel. Bij chronische overconsumptie (vooral via supplementen) hopen ze zich op tot toxische niveaus (hypervitaminose).
Vitamine A (retinol)
- RDA: ♂ 900 µg, ♀ 700 µg RAE. UL: 3000 µg RAE (10.000 IE).
- Toxiciteit: vermoeidheid, anorexia, misselijkheid, duizeligheid, hoofdpijn, droge huid, haaruitval, lever/spleenvergroting, botpijn, verhoogde schedeldruk, teratogeen (zwangerschap).
- Bronnen hoog retinol: lever, visleverolie, verrijkte zuivel, supplementen. β-caroteen (planten) geeft geen hypervitaminose A (reguleerde conversie).
Vitamine D
- RDA: 15 µg (600 IE) 1–70 jr; 20 µg (800 IE) >70 jr. UL: 100 µg (4000 IE).
- Toxiciteit → hypercalciëmie: vermoeidheid, hoofdpijn, anorexia, braken, constipatie, nierstenen, nierschade, vaat/hartverkalking, spierzwakte.
- Risicogroepen: nierfalen, hyperparathyreoidisme, sarcoïdose, TB, lymfoom.
- Zonlicht geeft nooit toxiciteit (negatieve feedback in huid).
Vitamine E (α-tocoferol)
- RDA: 15 mg. UL: 1000 mg (1500 IE).
- Toxiciteit: verhoogd bloedingsrisico (remt vitamine K-afhankelijke carboxylase), GI-klachten, mogelijke verhoogde all-cause sterfte bij hoge doses (meta-analyses).
- Interactie: versterkt effect warfarine/anticoagulantia.
Vitamine K
- Geen UL voor natuurlijke K1 (planten) & K2 (gefermenteerd/dierlijk).
- Synthetische K3 (menadion) verboden: hemolytische anemie, levernecrose, geelzucht.
- Hoge K uit voedel veilig, maar verstoort warfarine (INR daalt). Consistentie is cruciaal.
Algemene regels
- Voedsel overschrijdt nooit de UL.
- Supplementen: kies ≤100% RDA, tenzij arts hogere dosis voorschrijft (tekortherstel).
- Meet bloedwaarden (25(OH)D, retinol, α-tocoferol) bij twijfel.
- Raadpleeg apotheker bij combinatie met medicijnen (warfarine, statines, diuretica, orlistat, etc.).
