De gevolgen van de "zonlichtvitamine" tekortkoming

Vitamine D-tekort is een pandemie: geschat 1 miljard mensen wereldwijd hebben ontoereikende spiegels (<50 nmol/L). In Nederland/België: 40-60% van de bevolking in winter, 10-20% in zomer. De gevolgen gaan ver voorbij botziektes.

Acuut en subacut: herken de signalen

• Spieren: Pijn, zwakte, krampen, tetanie (spasmen door hypocalciëmie)
• Botten: Pijn (vooral rug, heup, bekken), drukpijnlijkheid, verhoogd fractuurrisico
• Algemeen: Vermoeidheid, somberheid/depressie, verminderde weerstand, trage wondgenezing
• Kinderen: Rachitis (O-vormige benen, dikke gewrichten, groeivertraging, late tanddoorbraak)
• Volwassenen: Osteomalacie (botpijn, proximale spierzwakte, waddelgang, pseudofracturen/Looser zones)

Chronische gevolgen: de stille schade

Risicogroepen: wie moet extra alert zijn?

• Ouderen (>65: huidproductie ↓75%, nierconversie ↓, minder buiten)
• Donkere huidtypen (Fitzpatrick IV-VI: 3-6x meer zon nodig)
• Obesitas (BMI >30: sequestratie in vetweefsel, 2-3x hogere dosis nodig)
• Malabsorptie (coeliakie, Crohn, colitis, cystic fibrosis, bariatrische chirurgie)
• Lever/nierfalen (verstoorde hydroxylatie)
• Medicijnen: corticosteroïden, anticonvulsiva, antiretrovirale, cholestyramine, orlistat
• Veganisten/vegetariërs (geen vis/lever/eieren)
• Binnenwerkers, nachtdiensten, bedgebonden, vollige bedekkende kleding
• Zwanger/voedende vrouwen (verhoogde behoefte, foetale afhankelijkheid)

Diagnose en behandeling

1. Test: 25(OH)D bloedtest (niet 1,25(OH)2D!)
2. Interpreteer: <30 nmol/L = ernstig tekort, 30-50 = tekort, 50-75 = onvoldoende, >75 = optimaal
3. Behandel:
   • Ernstig tekort: 50.000 IE D3 1x/week × 8 weken (op recept), dan hermeting
   • Tekort/onvoldoende: 2000-4000 IE/dag D3 × 3 maanden, hermeting
   • Onderhoud: 1000-2000 IE/dag D3 (afhankelijk gewicht, seizoen, leefstijl)
4. Co-factoren: Magnesium (400 mg/dag), vitamine K2 (100-200 mcg MK-7), calcium (uit voeding 1000-1200 mg)
5. Leefstijl: Zonlicht 15-30 min/dag (zomer, 11-15u, armen/benen/gezicht), vette vis 2x/wk

Preventie: beter dan genezen

Structurele aandacht voor vitamine D status is een van de meest kosteneffectieve preventieve maatregelen in de gezondheidszorg. Jaarlijkse test (october/november) voor risicogroepen, structurele supplementatie oktober-april voor iedereen boven 35° breedtegraad.