Antidepressiva & gewicht: het paradoxaal verband

Depressie zelf kan gewichtsverlies (anorexie) of toename (comfort eating, inactiviteit) geven. Meeste antidepressiva → gewichtstoename (gem. 2-5 kg, 25% SSRI gebruikers >10kg na 6mnd). Een paar uitzonderingen:

Antidepressiva met gewichtsverlies potentieel

Medicijn	Klasse	Mechanisme gewichtsverlies	Gemiddeld verlies	Bijwerkingen die bijdragen
Fluoxetine (Prozac)	SSRI	5-HT2C agonisme → satiëteit, verminderde eetlust. Stimulerend effect.	1-3 kg (eerste 3-6 mnd). Vaak tijdelijk.	Misselijkheid, diarree, anorexia, slapeloosheid, zenuwachtigheid.
Bupropion (Wellbutrin/Elontril)	NDRI (dopamine/noradrenaline heropnameremmer)	Dopamine ↑ → beloningssysteem, motivatie, energie ↑, eetlust ↓. Geen serotonerge werking.	1-4 kg. Kan blijvend zijn bij blijvend gebruik.	Misselijkheid, braken, droge mond, hoofdpijn, slapeloosheid, angst, convulsies (risico bij hoge dosis/anorexia/alcoholonttrekking).

Gewichtsneutrale antidepressiva (geen significante verandering)

• SSRI's: Sertralene (Zoloft), Escitalopram (Lexapro), Citalopram (Cipramil), Fluvoxamine (Fevarin) – *let op: paroxetine (Seroxat) wel gewichtstoename*.
• SNRI's: Venlafaxine (Efexor) – neutraal tot lichte afname. Duloxetine (Cymbalta) – neutraal.
• Anderen: Mirtazapine (Remeron) → sterke gewichtstoename (H1 antagonisme). TCA's (Amitriptyline, Nortriptyline) → gewichtstoename. MAO-remmers → gewichtstoename.
• Agomelatine (Valdoxan): melatonine agonist / 5-HT2C antagonist → gewichtsneutraal.
• Vortioxetine (Brintellix): gewichtsneutraal.

Klinische keuzestrategie

1. Eerst: effectiefste antidepressief voor *deze* patiënt (symptoomprofiel, comorbiditeit, eerdere reactie).
2. Gewicht = secundair, maar relevant bij obesitas, diabetes, eetstoornis, body image distress.
3. Bij obesitas + depressie: overweeg bupropion (ook rookstop) of fluoxetine. Vermijd mirtazapine, paroxetine, TCA's.
4. Bij anorexia/laag gewicht: vermijd bupropion/fluoxetine. Kies mirtazapine (slaapverbetering + eetlust) of gewichtsneutraal.
5. Monitor: gewicht 1x/maand eerste 3 mnd, daarna 3-maandelijks.

⚠️ Waarschuwing

Alle antidepressiva alleen op recept & onder toezicht arts/psychiater. Plots stoppen = ontwenningsverschijnselen (duizeligheid, 'brain zaps', stemmingwisselingen, slapeloosheid, electrocutagevoel). Afbouwen over weken-maanden.