Diffusie is het ruimtelijk-tertiaire proces waarbij een innovatie, idee, ziekte of praktijk zich verspreidt over populaties. In geografie, sociologie, epidemiologie en marketing worden vier hoofdtypen onderscheiden.

1. Expansiediffusie (Expansion Diffusion)

Verspreiding vanuit een oorsprongskern in alle richtingen, zoals een olievlek of sneeuwbal. De intensiteit neemt af met afstand (distance decay). Subtypen:

• Besmettelijke diffusie (Contagious): naar alle directe buren, ongeacht status. Voorbeeld: grieppandemie 1918, COVID-19, vroege christelijke prediking in steden.
• Hiërarchische diffusie (Hierarchical): van hoog naar laag in machts/bevolkingshiërarchie. Van metropool → regionaal centrum → dorp. Voorbeeld: mode (Jennifer Aniston 'Rachel'-kap), hiphop (Bronx → wereld), beleidsbeslissingen (regering → gemeenten).
• Stimulus-diffusie (Stimulus): het onderliggende principe diffuseert, niet het fenomeen zelf. Culturele aanpassing. Voorbeeld: McDonald's in India (geen rundvlees → veggie-burgers), islamitische bankwezen (geen rente → winstdeling).

2. Verplaatsingsdiffusie (Relocation Diffusion)

Verspreiding door fysieke migratie van dragers. De oorsprongskern verzwakt of verdwijnt. Voorbeeld: Amish in VS, Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika, ziekteverspreiding door vluchtelingen.

Vergelijkingstabel

Toepassingen

• Epidemiologie: contact tracing (besmettelijk), super-spreaders (hiërarchisch).
• Marketing: influencers (hiërarchisch), virale campagnes (besmettelijk), lokalisatie (stimulus).
• Stadsgeografie: gentrificatie (hiërarchisch/verplaatsing).

Een fenomeen kan meerdere diffusietypen tegelijk vertonen (bijv. COVID: besmettelijk + hiërarchisch via reisnetwerken + verplaatsing door migratie).