Bloedtransfusies: Veilig, maar niet risicoloos

Jaarlijks ~5 miljoen transfusies in VS/Nederland. Meestal ongevallig. Echter, iedere transfusie draagt risico's. Kennis van reacties is essentieel voor snelle herkenning en actie.

Classificatie van transfusiereacties

1. Febriele Non-Hemolytische Transfusie Reactie (FNHTR) - Meest frequent (1-3%)

• Oorzaak: Cytokines in opgeslagen bloed (donor witte cellen) + antilichamen in ontvanger tegen donor HLA/HNA antigenen.
• Symptomen: Koorts (>38°C of Δ>1°C), rillingen, hoofdpijn, myalgie. **Geen hemolyse, geen hypotensie, geen allergie.**
• Management: Transfusie stoppen, differentiaaldiagnose (uitsluiten AHTR, bacteriële sepsis, TRALI). Paracetamol. Meestal herstart na afkoeling (langzamer). Leukocytedepletie (standaard) verlaagt incidentie sterk.

2. Acute Hemolytische Transfusie Reactie (AHTR) - Zeldzaam (1:40.000), Levensbedreigend

• Oorzaak: **ABO incompatibiliteit** (menselijke fout: verkeerde patiënt/bloedzak). Anti-A/B IgM antilichamen → complementgeactiveerde intravasculaire hemolyse.
• Symptomen (minuten na start): Koorts, rillingen, rug/flankpijn, donkere urine (hemoglobinurie), pijn borst/buik, hypotensie, DIC, acute nierschade (hemoglobine casts).
• Actie: **STOP DIRECT.** IV vloeistoffen (hoog volume), furosemide, dopamine/noradrenaline, bicarbonate, niervervangende therapie. Melding Sanquin/HEMOVIGILANCE. **Dodelijkheidsrisico ~10-20%.

3. Vertraagde Hemolytische Transfusie Reactie (DHTR) - 1-14 dagen na

• Oorzaak: Anamnestische antilichamen (Kell, Duffy, Kidd, etc.) die ondetecteerd waren bij crossmatch → booster reactie → extravasculaire hemolyse (milt/lever).
• Symptomen: Meestal subclienisch: dalende Hb, milde koorts, ictus, lichte urinekleuring. Geen acute shock.
• Management: Ondersteunend. Toekomstige transfusies: antigeennégatief bloed (extended matching).

4. Transfusie Geassocieerde Graft-versus-Host Ziekte (TA-GVHD) - Zeldzaam, Bijna Altijd Dodelijk (>90%)

• Oorzaak: Donor T-lymfocyten (in bloedcomponent) aanvallen weefsels van **geïmmundegereerde ontvanger** (die donor HLA niet herkent als vreemd).
• Risicogroepen: Hematologische maligniteiten, chemo/radiotherapie, aangeboren immuundefecten, foetus/nieuwwgeborene, HLA-gematched/familie donatie.
• Symptomen (1-4 wken): Koorts, erythrodermie/huiduitslag, waterige diarree, hepatitis, pancytopenie (beenmergaplasie).
• Preventie (ENIGE effectieve): **Bestraling van bloedcomponenten (25 Gy, X-ray/gamma) → inactiveren donor T-cellen.** Verplicht voor risicogroepen. Leukocytedepletie *alleen* is onvoldoende.

5. TRALI (Transfusion-Related Acute Lung Injury) - Leidende oorzaak transfusie-dood VS

• Oorzaak: Donor antilichamen (anti-HLA, anti-HNA) + neutrofielen ontvanger (geprimeerd door ziekte/operatie) → longcapillaire lekkage → non-cardiogene longadem.
• Symptomen (<6u): Acute dyspneu, hypoxie, bilateraal infiltraten RX, normaal BNP, geen hartfalen.
• Management: Ondersteunend (ventilatie, PEEP). Geen diuretica/corticosteroïden bewijs. Melding → donor uitsluiten (vrouwelijke donors met zwangerschapsanamnese hoger risico → man/vrouw zonder zwangerschap voor plasma/plaatjes).

6. TACO (Transfusion-Associated Circulatory Overload) - Meest voorkomende *ernstige* reactie

• Oorzaak: Vloeistofoverbelasting bij kwetsbare patiënt (oud, hartfalen, nierfalen, lage albumin).
• Symptomen: Dyspneu, hypertensie, longadem, verhoogde JVP, verhoogde BNP, cardiomegalie/longadem op RX.
• Preventie: Langzame infusie (1-2u per eenheid), diureticum profylaxe (furosemide 20-40mg IV) bij risicopatiënten, strikte vloeistofbalans.
• Behandeling: Stop/verlaag snelheid, zuurstof, diuretica, zitende positie.

7. Allergische / Anafylactische Reacties

• Urticaria, jeuk (alleen antihistaminica, transfusie kan doorgaan).
• Anafylaxie (slib, hypotensie, bronchospasme): **Stop, adrenaline, IV vloeistoffen, antihistaminica, corticoïde.** Anti-IgA antilichamen bij selectieve IgA deficiëntie → toekomst: IgA-arm/gewassen componenten.

8. Infectie Overdracht - Extreem zeldzaam

• HIV, Hep B/C: <1 op 1-2 miljoen (NAT testing, vensterperiode).
• Bacteriële contaminatie (plaatjes, roomtemp): ~1 op 10.000-50.000 → sepsis. Pathogenreductie (INTERCEPT, Mirasol) verlaagt risico.
• Parasieten (Malaria, Babesia, Chagas): Risicogebieden donorscreening/vraag.
• Prionen (vCJD): Theoretisch, geen gevalen gerapporteerd via bloed. Leukocytedepletie verlaagt risico.

Conclusie

Transfusies zijn veilig door meervoudige barrières. **Identiteitscontrole (bedside check) is de belangrijkste maatregel tegen AHTR.** Herken FNHTR (veelvoorkomend, benign), AHTR (spoed, stoppen), TRALI/TACO (ademnood, differentiaal), TA-GVHD (preventie = bestraling). Meld *elke* reactie aan hemovigilancesysteem (Sanquin/TRIP).