Wat is een bloedtransfusie?

Een bloedtransfusie is het toedienen van donorbloedcomponenten (rode cellen, plasma, plaatjes, witte cellen) aan een patiënt via een IV-lijn. Doel: zuurstoftransport herstellen (rode cellen), stolling herstellen (plaatjes/plasma), volume herstellen, immuunondersteuning. Jaarlijks ~5 miljoen in Nederland/VS. Zeer veilig, maar niet risicoloos.

De cruciale veiligheidsstappen (van donor tot patiënt)

1. Donorselectie & Screening

• Gezondheidsvragenlijst (risicogedrag, medicijnen, reizen, ziekten).
• Hemoglobine check, bloeddruk, temperatuur.
• Testen op: HIV, Hepatitis B/C, Syfilis, HTLV, West Nile, Chagas, *Trypanosoma cruzi*, *Babesia* (risicogebieden), bacteriële contaminatie (plaatjes).
• Leukocytedepletie (filters): vermindert febriele reacties, HLA-allo-immunisatie, CMV-transmissie, GVHD risico.

2. Bloedgroepbepaling (ABO & Rh)

• ABO: Antigenen A en/of B op rode cel. Anti-A/B antilichamen in plasma van ontvanger.
  • Groep A: A-antigeen, anti-B.
  • Groep B: B-antigeen, anti-A.
  • Groep AB: A&B antigenen, *geen* antilichamen (universele plasma-ontvanger).
  • Groep O: *Geen* antigenen, anti-A *en* anti-B (universele rode-cel donor).
• Rh (D-antigeen): Positief (antigeen aanwezig) of Negatief. Rh-negatieve patiënt mag *geen* Rh-positief bloed krijgen (risico op anti-D vorming → hemolytische reactie bij volgende transfusie/zwangerschap). Rh-negatieve vrouwen in vruchtbare leeftijd: absoluut Rh-negatief bloed.

3. Crossmatch (Kruisproef): De finale compatibiliteitstoets

Mengsel van rode cellen donor + plasma ontvanger (major crossmatch) + omgekeerd (minor, minder kritiek). Zoekt naar onverwachte antilichamen (Kell, Duffy, Kidd, etc.) die hemolyse veroorzaken. **Vereist voor *elke* transfusie.** Elektronische crossmatch (alleen bij bekende, valideerde antilichaamhistorie) versnelt proces.

4. Geïnformeerde Toestemming & Identiteitscontrole

• Patiënt tekent formulier: begrijpt indicatie, risico's (bloeding, infectie, reactie), alternatieven (EPO, ijzer, autologe donatie, celvrage).
• Bedside check (Two-person check / barcode scan): Patiëntnaam, geboortedatum, bandje ID = Bloedzak label (donornummer, bloedgroep, component, verloopdatum). **Foutieve identificatie = #1 voorkombare fout met dodelijke gevolgen (AHTR).**

5. Transfusieproces & Monitoring

• Baseline vitale functies (T, HR, RR, BP, SpO2).
• Start langzaam (eerste 15 min: 1-2 ml/min). Verpleegkundige blijft in de buurt.
• Vitale functies na 15 min, dan 30 min, dan elk uur, na afloop.
• Maximale doorlooptijd rode cellen: 4 uur (bacteriële groei risico).
• Filtratie (170-260 micron) verplicht.
• Geen medicijnen/voedingen via dezelfde lijn (alleen 0.9% NaCl).

Reacties en Bijwerkingen: Herkennen en Handelen

Reactie	Tijdstip	Kenmerken	Actie
Febriel (FNHTR)	Tijdens/1-2u na	Koorts >38°C/Δ1°C, rillingen, hoofdpijn. Geen hemolyse.	Stop transfusie, antipyretica, herstart na afkoeling indien geen hemolyse. Meestal onschadelijk.
Acute Hemolytische (AHTR)	Acute (minuten)	Koorts, flankpijn, donkere urine (hemoglobinurie), hypotensie, DIC, nierschade. **ABO incompatibiliteit.**	STOP DIRECT. IV vloeistoffen, diuretica, nierfunctie beschermen, ICU. Dodelijk risico.
Vertraagde Hemolytische (DHTR)	3-14 dagen na	Dalende Hb, milde koorts, ictus, onverklaarbare anemie. Anamnestische antilichamen (booster).	Ondersteunend, toekomstige transfusies: antigeennégatief bloed.
Allergisch / Anafylactisch	Snel	Urticaria, jeuk, angio-oedeem, sibilanten, hypotensie, slijm. Anti-IgA bij IgA-deficiëntie.	Stop, antihistaminica, corticoïde, adrenaline (anafylaxie). Toekomst: gewassen/IgA-arm bloed.
TRALI (Transfusie Gerelateerde Acute Longschade)	<6u na	Acute ademnood, non-cardiogene longadem, hypoxie, bilaterale infiltraten op RX. Donor antilichamen (HLA/HNA) → neutrofiel activatie in longen.	Ondersteunend (ventilatie), geen diuretica. Melding Sanquin/EU. Donor uitsluiten.
TACO (Transfusie Geassocieerde Circulatoir Overbelasting)	Tijdens/kort na	Ademnood, hypertensie, longadem, verhoogde BNP, vloeistofoverbelasting (oudere, hartfalen, nierfalen).	Langzamer toedienen, diuretica, zuurstof. Preventie: langzame infusie, diureticum profylaxe bij risico.
GVHD (Transfusie Geassocieerde Graft vs Host)	1-4 weken na	Koerts, huiduitslag, diarree, leverfunctiestoornis, pancytopenie. **Donor lymfocyten aanvallen ontvanger (geïmmundegereerd).** Bijna altijd dodelijk.	Preventie: Bestraling van bloedcomponenten (25 Gy) voor geïmmundegereerden, neonaten, HLA-gematched, familie. Geen behandeling.
Infectie overdracht	Weken-jaar	HIV, Hep B/C, CMV, bacteriële septicemie (plaatjes), parasieten (malaria, babesia), prionen (vCJD - extreem zeldzaam).	Screening, pathogenreductie (plaatjes/plasma), leukocytedepletie (CMV). Risico extreem laag (<1 op 1-2 mln per component).

Conclusie

Bloedtransfusie is een levensreddende, standaardprocedure met een uitstekend veiligheidsprofiel door meervoudige barrières (donorscreening, testen, leukocytedepletie, crossmatch, identiteitscheck, monitoring). Kennis van reacties en hun acute management is essentieel voor elk zorgverlener. Patiënten: informeer uw arts over eerdere reacties.