Leukocyten: De leger van het immuunsysteem

Leukocyten (witte bloedcellen) worden geproduceerd in het beenmerg (hematopoïese) en circuleren in bloed en lymfe. Ze zijn de effectoren van de aangeboren en verworven immuniteit. Een differentiatie (aantal per type) geeft cruciaal inzicht in de aard van een ziekteproces.

De vijf hoofdtypen

1. Neutrofielen (50-70%): De eerste verdedigers

• Functie: Snelle migratie naar inflammatie/infectie (chemotaxis). Fagocytose (opeten) en vertering van bacteriën/schimmels via lysosomale enzymen, reactieve zuurstofradicalen (respiratory burst), NETosis (neutrofiel extracellulaire fallen).
• Kenmerk: Gesegmenteerde kern (2-5 lobben). Onrijpe vorm = 'bandcel' (stabcel) → teken van acute bacteriële infectie ('left shift').
• Levensduur: Korter dan 24u in circulatie, dagen in weefsels.

2. Eosinofielen (1-4%): Parasieten, allergieën, astma

• Functie: Bestrijding van helminten (wormen) via cytotoxische granula's (MBP, ECP, EPO). Reguleren allergische ontsteking/astma (IL-4, IL-5, IL-13). Veroorzaken weefselschade bij chronische allergie.
• RNAse activiteit: Vernietigen RNA van RNA-virussen.
• Verhoogd (Eosinofilie): Parasieten, allergie/astma, medicijnen, auto-immuun, sommige maligniteiten (Hodgkin, leucemie), tropische eosinofilie.

3. Basofielen (<1%): De allergie-initiators

• Functie: Bevatten granula met **histamine**, heparine, leukotrienen, cytokines. IgE gemedieerde degranulatie → acute allergische reactie (anafylaxie, urticaria, hooikoorts). Betrokken bij late-fase allergie/ontsteking. Minder mobiel dan neutrofielen/eosinofielen.
• Mastcellen: Weefselequivalent van basofielen (in huid, slijmvliezen, om vaten).

4. Lymfocyten (20-40%): De intelligente kern van verworven immuniteit

• B-lymfocyten: Differentieren tot plasmaceellen → produceren antilichamen (IgM, IgG, IgA, IgE). Geheugencellen voor snelle herhaalde reactie.
• T-lymfocyten:
  • CD4+ Helper T (Th1, Th2, Th17, Tfh, Treg): Dirigenten van immuniteit.
  • CD8+ Cytotoxische T: Doden geïnfecteerde/kankercellen (MHC-I).
  • γδ T, NKT: Brug tussen aangeboren/verworven.
• NK-cellen (Natural Killer): Aangeboren lymfoïde cellen. Doden cellen *zonder* MHC-I (virale infectie, tumor). ADCC (antibody-dependent cellular cytotoxicity).
• Verhoogd (Lymfocytose): Virale infecties (EBV, CMV), keuchhoest, CLL, lymfoom.

5. Monocyten (2-8%): De grote eters en antigenpresenteerders

• Functie: Circuleren 1-3 dagen → migreren naar weefsels → differentieren tot **macrofagen** (weefselresident) of **dendritische cellen**.
• Macrofagen: Fagocytose (bacteriën, dode cellen, afval), cytokine productie (TNF-α, IL-1, IL-6), antigenpresentatie aan T-cellen (MHC-II), wondgenezing (M2), tumor-micro-omgeving (TAM's).
• Verhoogd (Monocytose): Chronische infecties (TB, brucellose, subacute endocarditis), auto-immuun, herstel na acute infectie, hematologisch (CMML, AML-M4/M5).

Samenwerking: Een geoliede verdediging

Bij infectie: Macrofaag/dendritische cel presenteert antigeen → activeert T-cel → activeert B-cel (antilichamen) + macrofaag (opeten) + neutrofielen (opeten). Complementstelsel en coagulatie zijn nauw verweven.

Klinische waarde van differentiatie

Het patroon van verhoogde/verlaagde typen + morfologie (op uitstrijkje) wijst de weg:

• Neutrofiele leukocytose + bandcellen → acute bacteriële infectie.
• Lymfocytose + atypische lymfocyten → viraal (Pfeiffer, CMV).
• Eosinofilie → allergie/parasiet/medicijn.
• Neutropenie + lage Hb/plaatjes → beenmergprobleem (chemotherapie, aplastisch, infiltratie).
• Blasten op uitstrijkje → acute leukemie (spoed).