De milt: Filter, fabriek en reservoir

De milt (links bovenbuik, beschermd door ribben) is het grootste lymfoïde orgaan. Functies:

1. Filtratie: verwijderen oude/afwijkende rode cellen, bacteriëren, geïmmobiliseerde immuncomplexen.
2. Immuun: witte pulpa (lymfocyten) → antilichaamproductie, verwijdering bekapselde bacteriën (*S. pneumoniae, H. influenzae, N. meningitidis*).
3. Reservoir: tot 200-250ml rode cellen/plaatjes. Loslaten bij hypovolemie/hypoxie.
4. Extramedullaire hematopoïese (foetus, ziekte).

Mensen *kunnen* zonder milt (asplenie), maar lopen hoog risico op **overweldigende post-splenectomie infectie (OPSI)** door bekapselde bacteriën → vaccinatie/profylaxe essentieel.

Hoofdaandoeningen

1. Splenomegalie (Vergrote milt): Een teken, geen ziekte

Normaal ~11cm, 150g. Splenomegalie tastbaar >2cm onder ribboog of >400g. Oorzaken (meest → minst frequent):

• Infecties: **Mononucleose (EBV)** - klassiek, risico op ruptuur. Malaria, typhoïde, virale hepatitis, bacteriële endocarditis, tuberculose, HIV, kala-azar (leishmaniose), schistosomose.
• Leversaandoeningen: **Cirrose → portaalhypertensie → congestieve splenomegalie** (meest voorkomende oorzaak in West).
• Hematologisch/Malign: Lymfomen (NHL, HL), leukemieën (CLL, CML, haarcel), myeloom, myelofibrose, polycythaemia vera.
• Hemolytische anemiën: Sickle cell, sferocytose, elliptocytose, thalassemie, auto-immuun hemolytische anemie (AIHA). Milt vangt afgebroken cellen op → vergroot → vangt *ook* gezonde cellen → verergering cytopeniën.
• Opslagziektes: Gaucher, Niemann-Pick, amyloïdose.
• Overige: Sarcoïdose, amyloïdose, kysten, tumoren.

2. Miltruptuur: Acute acute buiknood

• Oorzaak: Trauma (auto-ongeluk 60-70%, val, sport, fysiek geweld). Spontane ruptuur *zeer zeldzaam* (meestal onderliggende splenomegalie: mono, malaria, lymfoom).
• Symptomen: Linksbovenbuikpijn → uitstraling naar linkerschouder (Kehr's teken - diafragma irritatie), koorts, hypotensie, tachycardie, verwarring (hypovolemische shock).
• Diagnose: FAST echo (vloeistof in buik), CT buik (goudstandaard, gradueert graad I-V).
• Behandeling: **Non-operatief (observatie/embolisatie) is nu standaard voor hemodynamisch stabiele patiënten (graad I-III).** Behoud miltfunctie = voorkomen OPSI. Operatie (splenectomie/splenorrhaphie) enkel bij instabiliteit, actieve bloeding oncontroleerbaar, graad IV-V, of gefaalde embolizatie. Vaccinatie *voor* operatie indien mogelijk.

3. Functionele Asplenie / Hyposplenisme

Milt aanwezig maar niet functionerend (autosplenectomie bij sickle cell, coeliakie, SLE, ziekte van Crohn, essentiële trombocythemie). Risico = OPSI. Diagnose: Howell-Jolly lichamen op bloeduitstrijkje (kernresten in rode cellen), scintigrafie. Behandeling: vaccinatie, profylactische penicilline, patiënteducatie (koorts = spoed).

Conclusie

De milt is een vitale, maar kwetsbare schakel in immuunfiltratie en bloedvoorraad. Splenomegalie is een klinisch teken dat *altijd* een etiologische zoektocht vereist. Miltruptuur na trauma vereist gegrauweerde, orgaansparende aanpak. Asplenie/hyposplenisme vereist levenslange vigilantie voor sepsis.