COPD: progressief en onomkeerbaar

COPD (chronisch obstructieve longziekte) omvat emfyseem en chronische bronchitis. 4e doodsoorzaak NL. Diagnose vaak laat (gem. 60-70j) omdat symptomen (rokershoest, piepen, benauwdheid) langzaam ontwikkelen. Onomkeerbare schade aan alveoli en luchtwegen.

Late fase: herkenning

• Benauwdheid in rust / minimale inspanning (wassen, aankleden).
• Zware uitputting, cachexie (spierverlies, gewichtsverlies).
• Chronische hypercapnie (verhoogde CO2) → dagsomnolentie, hoofdpijn, verwarring.
• Hypoxemie (lage O2) → cyanose, pulmonale hypertensie, cor pulmonale (rechterhartfalen).
• Frequente exacerbaties (ziekenhuisopnames).
• Afhankelijkheid van zuurstoftherapie (>15u/dag).
• Mentale verwarring, desoriëntatie, cognitieve afname (door chronische hypoxemie + hypercapnie → cholineverlies in frontale kwab).

Zuurstofdesaturatie & cognitieve stoornissen

Onderzoek (Univ. Washington, VA, UT Southwestern): chronische hypoxemie schadeert choline in frontale kwab → cognitieve achteruitgang, verwarring, geheugenklachten. Zuurstoftherapie verbetert overleving EN cognitie bij chronische hypoxemie (PaO2 <7,3 kPa / SpO2 <88%).

Behandeling late fase: palliatief & levenskwaliteit

Farmacologisch

• Inhalatie: LAMA + LABA + ICS (triple therapy) per GOLD-richtlijn.
• Orale corticosteroïden: alleen bij exacerbatie, kort (5-7d). Langdurig: osteoporose, diabetes, myopathie.
• Roflumilast (PDE4-remmer): bij chronische bronchitis + frequente exacerbaties.
• Morfine (laagdosering, verlengde afgifte): voor refraire dyspnoe (bewijs: verlaagt ademnood zonder depressie ademhaling).
• Benzodiazepines: niet routinematig (risico depressie, val). Alleen bij angstcomponent, kort, laag.

Non-farmacologisch

• Langdurige zuurstoftherapie (LTOT): >15u/dag, verbetert overleving & cognitie.
• Non-invasieve ventilatie (NIV): Bij chronische hypercapnie (nocturnaal), verbetert overleving, CO2, kwaliteit van leven.
• Longrevalidatie: Oefentherapie, ademtechnieken, energiebestuur, voeding, psychosociale ondersteuning. Ook in late fase waardevol.
• Palliatieve zorg / hospice: Vroegtijdig bespreken (advance care planning): wensen mbt intubatie, reanimatie, plaats overlijden. Huisarts + longverpleegkundige + palliatief team.

Voorspelling & exacerbaties

Verkoudheid, griep, longontsteking → acute verslechtering. Griep-/pneumokokkenvaccinatie essentieel. Actieplan: wanneer antibioticum/prednison starten, wanneer bellen/huisarts/SEH.

Onderdiagnose palliatieve zorg

Huiskartsen herkennen terminale fase vaak niet → geen/late palliatieve verwijzing. Vroegtijdige identificatie (Gold stadia D, BODE-index, klinische gesteldheid) en proactieve palliatieve aanpak verbeteren sterfkwaliteit en lastenverlichting.

Ondersteuning voor mantelzorgers

• Ontlasting (dagbesteding, verpleegthuis opname, palliatieve dagopvang).
• Informatie over ziekteverloop, medicatie, noodscenario's.
• Psychologische ondersteuning, rouwbegeleiding.