~20% van de bevolking ervaart tinnitus (rinkel, zoem, roer, fluiter, klik). Het is een symptoom, geen ziekte. Oorzaken variëren van goedaardig (was) tot ernstig (tumor, vasculair). Een systematische aanpak leidt tot adequaat management.

Classificatie

• Subjectief (99%): alleen patiënt hoort. Oorzaak: cochleair, zenuw, centraal.
• Objectief (<1%): ook door arts hoorbaar (stethoscoop). Oorzaak: vasculair (pulsatiel), spiermyoclonus, patulous Eustachius.

Algemene oorzaken (subjectief)

1. Lawaaigebaseerd gehoorverlies (NIHL): #1 oorzaak. Schade buitenhaarcellen → aberrante neurale activiteit (centrale gain). Beroep (bouw, muziek, leger) of recreatief (concerts, headsets).
2. Presbyacusis (ouderdomsgehoorverlies): progressief, hoogfrequent, bilateraal. Tinnitus vaak eerste klacht.
3. Ototoxische medicijnen: aminoglycosiden, cisplatine, hoge doses salicylaten (>2-3g/dag), loopdiuretica, chinine. Meestal dose-gerelateerd, *vaak reversibel bij tijdige stopzetting*.
4. Wasprop (cerumen obturans): mechanische stimulatie / geleidingsgehoorverlies → tinnitus. Verdwijnt na verwijdering.
5. Ménière: fluctuerend gehoorverlies, aanvalsgewijze duizeligheid, oorvolheid, tinnitus (laagfrequent roer).
6. Otoscierose: stapeskoppeling → geleidingsgehoorverlies + laagfrequente tinnitus.
7. TMJ-dysfunctie / nekklachten: somatosensorische tinnitus (verandert met kaak/nekbeweging).

Zeldzamere, specifieke oorzaken

• Pulsatiele tinnitus: vasculair: arteriovenieuze malformatie, glomustumor, carotisstenose, hoge bloeddruk, dehiscentie sigmoïdale bos, Paget. *Altijd nader onderzoek (MRI/angio/CT).*
• Acousticus neurinoom (vestibulair schwannoom): goedaardige tumor n. VIII. Eenzijdig tinnitus + asymmetrisch gehoorverlies. NF2 = bilateraal.
• Auto-immuun (AIED): progressief bilateraal gehoorverlies + tinnitus, steroid-responsief.
• Superieure boogkanaal dehiscentie (SSCD): tinnitus getriggerd door luid geluid / druk (Tullio), autophonie.

Diagnostiek: stap-voor-stap

1. Anamnese: lateraaliteit, karakter, continu/intermitterend, triggers, gehoorverlies, duizeligheid, medicijnen, luidruichexpositie, stress, slapen.
2. Otoskopie: was, trommelvlies, middenoor.
3. Audiometrie: toon (0,125-8 kHz, extended 8-16 kHz), spraak, tympanometrie, stapediusreflexen.
4. Tinnitus matching: frequentie (pitch), intensiteit (loudness), minimum masking level, residual inhibition.
5. Validatie hinder: THI (Tinnitus Handicap Inventory), TFI, TQ, VAS.
6. Imaging (individueel):
   • MRI CPA + gadolinium: eenzijdig/asymmetrisch tinnitus, gehoorverlies, duizeligheid, neurologische tekenen.
   • CT petrosum: pulsatiele tinnitus (vasculair), otoscierose, SSCD.
   • MR/CTV angiografie: pulsatiele tinnitus met verdenking op AVM/fistel.
7. Bloedonderzoek (individueel): TSH, vit B12, foliumzuur, lipiden, glucose, auto-immuun, infectieziektes.

Behandeling: management, geen cure

Doel: **habituatie** – tinnitus wordt neutraal signaal, geen hinder meer.

1. Oorzaakgerichte behandeling

• Wasverwijdering, stapedectomie (otoscierose), medicijnwijziging (ototoxisch), bloeddrukinstelling, TMJ/nek behandeling, Ménière-dieet/medicatie.

2. Gehoorverbetering (bij gehoorverlies)

• Hoortoestellen (ook bij licht gehoorverlies) → versterken omgevingsgeluid → minder contrast → habituatie.
• Combi: versterking + geluidgenerator.

3. Geluidstherapie

• Witruis, roze ruis, natuurklanken, gefilterde muziek (notch-therapie).
• Apparaat, app, pillow speaker, hoortoestel-geïntegreerd.
• Regel: *verrijking*, niet *verstopping*. Volume net onder tinnitus.

4. Psychologische interventies (gouden standaard)

• CBT (Cognitieve Gedragstherapie): herstructurering catastrofe-gedachten, expositie, vermijdingsgedrag verminderen. Effect: 70-80% minder hinder.
• TRT (Tinnitus Retraining Therapy): directive counseling + geluidstherapie → habituatie op neurofysiologisch niveau (Jastreboff model). 12-24 maanden.
• ACT (Acceptance & Commitment Therapy), Mindfulness (MBCT): veelbelovend.

5. Medicijnen

• Geen geneesmiddel geneest tinnitus.
• Antidepressiva (SSRI/SNRI) / benzodiazepines *alleen* bij comorbid angst/depressie/insomnie.
• Betahistine, ginkgo, zink, magnesium, B12: onvoldoende bewijs.

6. Neuromodulatie (opkomend)

• Bimodale stimulatie (Lenire®: tong + geluid) – RCT's tonen significante THI-verlaging.
• rTMS, tDCS, VNS – nog experimenteel.

Leefstijl & preventie

• Geen stilte – zachte achtergrondgeluiden.
• Lawaaibescherming (maar niet constant oordoppen in stilte → hyperacusis).
• Stressmanagement, slaaphygiëne, beweging.
• Beperk cafeïne, alcohol, roken.
• Regelmatige gehoortoetsen (bij risicoberoep: jaarlijks).

Rode vlaggen: spoed verwijzing

• Plotselinge eenzijdige tinnitus + gehoorverlies → **spoed KNO** (corticosteroïden binnen 72u).
• Pulsatiele tinnitus + neurologische tekenen → acute imaging.
• Tinnitus + duizeligheid + gehoorverlies → uitsluiten Ménière / acousticus.

Tinnitus is prevalent, maar beheersbaar. De sleutel: *diagnose stellen, gehoor optimaliseren, geluid verrijken, cognitieve herstructurering*. Met de juiste begeleiding leren de meeste patiënten weer goed te leven – met tinnitus op de achtergrond.