De **diastolische bloeddruk** (het lagere getal, bijv. 80 in 120/80) is de druk in de arteieren tijdens de ontspanningsfase van het hart. Een waarde **≥ 90 mmHg** wordt diastolische hypertensie genoemd (stadium 1: 90-99, stadium 2: ≥ 100). Geïsoleerde diastolische hypertensie komt vaker voor bij jongere volwassenen en is een risicofactor voor hart- en vaatziekten, nierschade en dementie.
Leefstijlinterventies (eerste keus, bewijsgebaseerd)
- DASH-dieet / Mediterraan dieet: Rijk aan groente, fruit, volkoren, noten, vis, magere eiwitten; laag in verzadigd vet, rood vlees, toegevoegde suikers, **zout < 5-6 g/dag (≈ 2 g natrium)**. Effect: -5 tot -11 mmHg diastolisch.
- Gewichtsverlies: Elke kg afvallen ≈ -1 mmHg systolisch/diastolisch. Doel: BMI 20-25, buikomtrek man < 94 cm, vrouw < 80 cm.
- Beweging: **150 min/week matig intens** (wandelen, fietsen, zwemmen) OF **75 min zwaar** + **2x/week krachttraining**. Effect: -4 tot -8 mmHg.
- Alcoholbeperking: Man max 2 eenheden/dag, vrouw max 1. Beter: alcoholvrije dagen. Effect: -2 tot -4 mmHg.
- Rookstop: Acute vaatvernauwing verdwijnt, endotheliale functie herstelt. Essentieel voor totaal cardiovasculair risico.
- Stressmanagement: Mindfulness, yoga, ademhaling (4-7-8), CBT, voldoende slaap (7-9u). Chronische stress → sympathicus overactiviteit → verhoogde diastolische druk.
- Koffieine: Tijdelijke stijging; beperken tot < 400 mg/dag (4 koppen), niet voor bloeddrukmeting.
Medicamenteus (bij leefstijl onvoldoende of stadium 2 / hoog risico)
- Eerstelijns (NHG/ESC): ACE-remmer (ramipril, lisinopril) **OF** ARB (losartan, valsartan) **OF** Calciumantagonist (amlodipine, lercanidipine) **OF** Thiazide/thiazide-achtig (chlorthalidone, indapamide).
- Combinatietherapie (laagdosis, vast combinatiepreferabel) bij stadium 2 of > 20/10 mmHg boven doel.
- Doelbloeddruk: < 140/90 (algemeen), < 130/80 (diabetes, nierschade, hartfalen, coronairlijden, hoge risico).
- Controle:** 2-4 weken na start/verhoging, dan 3-6 maandelijks. Thuismeting (gevalideerde bovenarmmanchet) leidend.
Supplementen met matig bewijs (alleen na overleg arts/apotheker)
- Magnesium (citraat/glycinaat) 300-400 mg/dag.
- Kalium (alleen bij normaal nierfunctie, geen K-sparende diuretica) via voeding (banaan, spinazie, avocado, aardappel).
- CoQ10 100-200 mg/dag (bij statine-gebruikers).
- Omega-3 (EPA/DHA) 1-2 g/dag.
- Gebalanceerd vitamine D (bij deficiëntie).
Monitoring & adherence
- **Thuisbloeddrukmeting (HBPM):** 7 dagen, 2x/ochtend, 2x/avond, gemiddelde laatste 6 dagen = leidend.
- **Ambulante bloeddrukmeting (ABPM):** 24u, goudstandaard diagnostiek (witte-jas effect, gemaskeerde hypertensie).
- Medicatie-inname: **elke dag, vaste tijden**, dosettebak, app-herinnering.
- Jaarlijks: nierfunctie (creatinine, eGFR), kalium, natrium, glucose, HbA1c, lipidprofiel, ECG, fundoscopie.
Wanneer naar huisarts / specialist?
- Diastolisch ≥ 110 mmHg (hypertensieve urgentie/crisis).
- Geen voldoende daling na 3 middelen incl. diureticum (resistente hypertensie) → cardioloog/interne (vasculair/nephro).
- Verdacht op secundaire oorzaak (hyperaldosteronisme, feochromocytoma, nierarteriestenose, apneu, medicijngeïnduceerd).
- Zwangerschap met hypertensie → gynaecoloog + internist.
- Bijwerkingen medicatie (hoest ACE, oedeem calciumantagonist, elektrolytstoornissen diureticum).
Diastolische hypertensie reageert **uitstekend op leefstijlveranderingen**. Gecombineerd met adequaat medicatiebeleid en regelmatige monitoring is het risico op complicaties aanzienlijk te verlagen. Start vandaag met één concrete stap: minder zout, extra wandeling, of afspraak huisarts voor medicatieherziening.
