Bloedpathogenen zijn micro-organismen in menselijk bloed die ziekten veroorzaken. Overdracht: percutaan (naaldstik, scherpe voorwerpen), slijmvliescontact, beschadigde huid, seksueel, moeder-kind. Niet via onbeschadigde huid, zweet, tranen, speeksel (tenzij met bloed gemengd).

Belangrijkste Pathogenen

Hepatitis B Virus (HBV)

• Leverontsteking → cirrose, hepatocellulair carcinoom, leverfalen.
• Hoog infectieus (100x HIV). Overdracht: bloed, sperma, vaginaal vocht, moeder-kind.
• Vaccin beschikbaar sinds 1982 (95% effectief). Standaard in rijksvaccinatieprogramma.
• Post-expositie profylaxe (PEP): HBIG + vaccin binnen 24-72u na naaldstik.

Hepatitis C Virus (HCV)

• Meest voorkomende chronische bloedbesmetting in West (CDC).
• Hoofdzakelijk percutaan (naaldstik, drugsgebruik). Seksueel/verticaal zeldzaam.
• 75-85% → chronisch → cirrose, HCC in 20-30 jaar.
• Geen vaccin. Maar: DAA's (direct-acting antivirals) genezen >95% in 8-12 weken (sofosbuvir/velpatasvir, glecaprevir/pibrentasvir).
• Testen: iedereen 18-79 jaar 1x (CDC aanbeveling 2020).

Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV)

• CD4+ T-cel destructie → AIDS (laatste stadium).
• Overdracht: onbeveiligde seks, bloedcontact, moeder-kind.
• Geen vaccin. Maar: ART (antiretrovirale therapie) → ondetecteerbare virale load = onoverdraagbaar (U=U). Levensverwachting nabij normaal.
• PrEP (pre-expositie profylaxe): tenofovir/emtricitabine dagelijks → 99% preventie seksuele overdracht.
• PEP (post-expositie): 28 dagen ART binnen 72u na risico.

Virale Hemorragische Koortsen (VHF: Ebola, Marburg, Lassa, Krim-Congo)

• RNA-virussen, diergastheren (vleermuizen, knaagdieren).
• Multiorgaansysteem, bloedingen, hoge mortaliteit (Ebola 50-90%, Marburg 24-88%).
• Overdracht: direct contact bloed/lichaamsvochten (geen punctie nodig), besmette voorwerpen, dieren.
• Geen specifieke behandeling (ondersteunend: vochten, electrolyten, bloedproducten). Experimentele antivirale middelen (remdesivir, mAb114, REGN-EB3 bij Ebola).
• Geen geregistreerde vaccins (Ebola: rVSV-ZEBOV experimenteel/ringvaccinatie).

Preventie: Universele Voorzorgsmaatregelen (Standard Precauties)

• Handhygiëne voor/na patiëntcontact.
• Persoonlijke bescherming: handschoenen, apron, bril/maskeer, masker bij spatrisico.
• Veilig omgaan met scherpe voorwerpen: niet herkapen, direct in veilige afvalbak (sharps container).
• Veilige injectiepraktijken, sterilisatie/desinfectie apparatuur.
• Vaccinatie HBV voor alle zorgmedewerkers.
• Naaldstikprotocol: was wond, melden, bronpatiënt testen (HBV, HCV, HIV), PEP starten indien nodig.