Carcinogenen in sigarettenrook

Meer dan 7000 chemicaliën, >70 bewijs carcinogen (PAH's, N-nitrosaminen, aromatische amines, formaldehyde, benzeen, cadmium, arseen, polonium-210). Bereiken alle cellen via zuurstofrijk bloed.

1. DNA-mutatie & genotoxicititeit

• Directe DNA-adducten (benzo[a]pyrene diol epoxide → p53 mutaties).
• Ontstoring mitose → chromsomale aberraties, aneuploidie.
• Effect duurt tot 20 jaar na staken (US Surgeon General 2008).
• Roken = #1 voorkombare oorzaak kanker (long, keel, blaas, pancreas, nier, borst, servix, acuut myeloïde leukemie).

2. Celreparatie & vroegtijdige veroudering

• Roken verlaagt antioxidanten (vit C, E, glutathione) → oxidatieve stress → DNA/proteïne/lipiden schade.
• Telomereverkorting versneld (marker cellulaire veroudering).
• Apoptose dysregulatie: te veel (weefselverlies) of te weinig (kanker).
• Gemiddeld 10 jaar levensverlies (WHO).

3. Zuurstoftransport & immuunsysteem

• CO bindt irreversibel aan Hb (carboxyhemoglobine) → minder O2-capaciteit, verplaatst dissociatiecurve naar links (minder O2-afgifte aan weefsels).
• Neutrofielen in longen: verlopen mobiliteit (chemotaxis, fagocytose) → verminderde afweer tegen bacteriën/virussen → meer COPD-exacerbaties, longontstekingen.
• Alveolaire macrofagen: dysfunctie → slechte opschoning rookdeeltjes.

4. Epithel-mesenchymale transitie (EMT) & metastasering

Rookcomponenten (nicotine, NNK) activeren β-adrenerge receptoren & nAChR → signaleringscascades (PI3K/Akt, MAPK) → EMT, migratie, invasie, angiogenese.

Conclusie

Elke sigaret doet cellulaire schade. Staken op elk moment verlaagt risico's, herstelt antioxidanten, verbetert immuunfunctie, verlengt leven. Hulp: huisarts, rookstopadviseur, nicotinevervanging, varenicline, bupropion, gedragstherapie.