Vertigo is de illusie van beweging: de kamer draait of u zelf kantelt. Het is een symptoom, geen ziekte. Oorzaken liggen vaak in het binnenoor (perifer), maar kunnen ook centraal (hersenstam/kleinhersenen) zijn. Correcte onderscheiding is cruciaal voor behandeling.
Perifere oorzaken (binnenoor/zenuw) – meest frequente
1. Goedaardige paroxysmale positieduizeligheid (BPPV)
- Kenmerken: seconden-lange draaiaanvallen, getriggerd door hoofdbeweging (omdraaien in bed, opkijken, neerbuigen).
- Oorzaak: calciumcarbonaat-kristallen (otoconium) lossen uit utriculus → belanden in posterior boogkanaal (85-95%).
- Diagnose: Dix-Hallpike manoeuvre (kenmerkende torsionele nystagmus met latentie).
- Behandeling: Epley-repositioneringsmanoeuvre (succes >90%).
2. Ziekte van Ménière
- Triade: aanvalsgewijze duizeligheid (20 min – 12 uur) + fluctuerend gehoorverlies (laagfrequent) + tinnitus/volheidsgevoel.
- Pathofysiologie: endolymfatische hydrops (drukstijging in membraanlabyrint).
- Behandeling: zoutarm dieet (<2g NaCl/dag), diuretica (hydrochlorothiazide/triamtereen), betahistine, eventueel intratympaan gentamicine of chirurgie.
3. Vestibulaire neuritis / labyrintitis
- Neuritis: isolatie vestibulair zenuw → hevige duizeligheid dagenlang, *geen* gehoorverlies.
- Labyrintitis: ook cochlea betrokken → duizeligheid + gehoorverlies.
- Oorzaak: viraal (HSV-1, VZV, adeno-, enterovirus), soms bacteriëel (middeloroinfectie doorbraak).
- Behandeling: corticosteroïden (prednison 1 mg/kg, tapering), antivirale middelen (discussie), symptomatisch, VRT na acute fase.
4. Perilymfatische fistel / superieure boogkanaal dehiscentie (SSCD)
- Anormale communicatie tussen midden- en binnenoor → duizeligheid bij drukverandering (stuiten, niesen, gewichten tillen) of luid geluid (Tullio-fenomeen).
- Diagnose: CT petrosum hoge resolutie, VEMP, fistelproef.
Centrale oorzaken (hersenstam/kleinhersenen) – minder frequent, ernstiger
- Vestibulaire migraine: duizeligheid + migraine-kenmerken (fotofobie, fonofobie, aura), vaak zonder hoofdpijn. Meest voorkomende centrale oorzaak.
- Beroorte / TIA (A. cerebelli inferior posterior, A. basilaris): plotselinge duizeligheid + neurologische tekenen (dysarthrie, dysfagie, diplopie, ataxie, hemiparesie). Medisch noodgeval.
- Multiple sclerose: demyeliniserende plaques in vestibulaire banen / kleinhersenen.
- Acousticus neurinoom (vestibulair schwannoom): goedaardige tumor n. vestibulocochlearis → progressief gehoorverlies, tinnitus, duizeligheid.
- Kleinhersenen degeneratie / tumoren.
Overige triggers
- Medicijnen (ototoxisch: aminoglycosiden, cisplatine, hoge doses salicylaten).
- Orthostatische hypotensie (duizeligheid bij opstaan, geen draaigevoel).
- Angst / PPPD (Persistent Postural-Perceptual Dizziness).
Wanneer spoed naar de huisarts / SEH?
| Roode vlag | Actie |
|---|
| Plotselinge duizeligheid + spraak/ziing/zwelk klachten | Bel 112 (beroerte) |
| Duizeligheid na val op hoofd | SEH (uitsluiten fractuur/fistel) |
| Progressief eenzijdig gehoorverlies + duizeligheid | KNO-verwijzing (MRI uitsluiten acousticus) |
| Eerste aanval > 60 jaar | Huisarts (cardiovasculair, medicamenteus, BPPV) |
Duizeligheid is vaak goedaardig en behandelbaar (BPPV = #1). Toch mag een eerste aanval of atypische presentatie nooit genegeerd worden. Structuur in anamnese (duur, triggers, bijklachten) en gericht lichamelijk onderzoek (oogbewegingen, Dix-Hallpike, neurologie) leiden in >90% tot de juiste diagnose.
