Wat is Effexor?

Effexor (venlafaxine) is een serotonine-noradrenaline heropnameremmer (SNRI). Het remt SERT en NET (dosis-afhankelijk: laag <150 mg → voornamelijk SERT; hoog >150 mg → ook NET). Geïndiceerd voor depressie, generaliseerde angststoornis, sociale angst, paniekstoornis. Beschikbaar als IR-tablet (37,5, 75 mg) en XR-capsule (37,5, 75, 150, 225 mg).

Gewichtsverlies bij venlafaxine

• Vroege fase (eerste 4–8 weken): misselijkheid, verminderde eetlust → gemiddeld 1–2 kg verlies.
• Langdurig: gewichtstoename meer frequent (met name >6 maanden), waarschijnlijk via noradrenerge effecten op appetitregulatie en metabolisme.
• Vergelijking: venlafaxine geeft minder gewichtstoename dan paroxetine, mirtazapine, TCAs; meer dan bupropion, fluoxetine (vroege fase).
• Klinische relevantie: monitor gewicht maandelijks eerste 3 maanden, daarna 3-maandelijks. Bij ongewild gewichtsverlies >5%: evaluatie (somatoforme, medische, psychiatrische oorzaken).

Veelvoorkomende bijwerkingen (≥10%)

• Misselijkheid (30–35%), hoofdpijn, slaperigheid/insomnia, duizeligheid, droge mond, zweetvermeerdering, constipatie, eetlustverlies, seksuele dysfunctie (libido, orgasme, erectie), hypertensie (dosis-gerelateerd).

Ernstige bijwerkingen

• Hypertensie: dose-gerelateerd (vooral >225 mg/dag); bloeddrukmonitoring 1x/week eerste maand, daarna maandelijks.
• Serotoninesyndroom: combinatie met MAO-I (14 dagen washout), SSRI, triptanen, tramadol, linezolide, Johanniskruid.
• Suïcidaal risico (<25 jr): black box warning; monitoring eerste 8 weken.
• Ontwenningsyndroom (bij abrupte stop): "brain zaps", duizeligheid, angst, insomnia, misselijkheid, tremor, sensorische storingen – altijd aftrappen over 4–6+ weken.
• Hyponatriëmie (SIADH): ouderen, diuretica.
• Bloeding: verhoogd risico met NSAID, anticoagulantia, trombopenie.
• QT-verlenging: zeldzaam; EKG bij risicofactoren.

Interacties

• CYP2D6 substraat: inhibitors (fluoxetine, paroxetine, bupropion, quinidine) → verhoogde spiegel; inductoren (rifampicine, carbamazepine) → verlaagde spiegel.
• CYP3A4 substraat: ketoconazole, clarithromycine, grapefruit → verhoogde spiegel.
• Warfarine: INR monitoren.

Speciale populaties

• Zwangerschap: cat. C; neonatale adaptatiestoornissen, PPHN risico; afwegen risico-baten.
• Borstvoeding: lage uitscheiding in melk; waarschijnlijk veilig, monitor zuigeling op sedatie, voeding, gewicht.
• Nierfalen (eGFR <30): dosisverlaging 50%; leverfalen: voorzichtig, laagste dosis.
• Ouderen: start 37,5 mg XR, opbouwen; monitor hyponatriëmie, valrisico, hypertensie.

Conclusie

Effexor (venlafaxine) is een effectief SNRI met een uniek dosis-afhankelijk farmacologisch profiel. Gewichtsverlies is vroege, meestal tijdelijk; langdurig is gewichtstoename vaker. De risico's op hypertensie, ontwenning, serotoninesyndroom en suïcidaliteit vereisen deskundige voorschrijving, monitoring en patiënteducatie. Bij onvoldoende effect of onacceptabele bijwerkingen: switch naar ander SNRI, SSRI, bupropion, mirtazapine, vortioxetine of augmentatie – altijd onder begeleiding.