Gordelroos (herpes zoster) wordt veroorzaakt door reactivatie van het varicella-zoster virus (VZV), dat na waterpokken latend blijft in de zenuwganglia (dorsale wortelganglia, geniculaat ganglion). Typisch verschijnt de uitslag unilateraal in één dermatome (zenuwgebied). Meerdere dermatomen of bilateraal is zeldzaam en wijst op specifieke risicosituaties.

Typische Presentatie

• Prodromale fase (1-5 dagen): pijn, branden, jeuk, gevoeligheid in één dermatome.
• Uitslag: geclusterde vesikels op erythemeuze basis, volgt zenuwverloop. Krustvorming na 7-10 dagen, genezing 2-4 weken.
• Lokalisatie: Thoracaal (T3-T12) ~50%, cervicaal (C5-C8) ~20%, trigeminus (V1/V2/V3) ~15% (oogbijbetrokkening = herpes zoster ophthalmicus – noodgeval), lumbosacraal ~15%.

Kan Het Op Meerdere Plaatjes Zijn?

Differentiaaldiagnose Bij Meerdere Plaatjes

• Herpes simplex (HSV-1/2) – kan recidiveren op meerdere plaatsen.
• Varicella (waterpokken) – diffuse uitslag, voornamelijk trunk, bij niet-geïmmunde/niet-gevaccineerd.
• Contacteczeem, medicamentenuitslag, insectenbeten, folliculitis, erysipelas, herpes gestationis.
• Zonaform medicamentenuitslag (zoals na check-point remmers).

Behandeling

• Antivirale (zo spoedig mogelijk, <72u na onset): Valaciclovir 1000 mg 3x/dag 7 dagen, of aciclovir 800 mg 5x/dag, famciclovir 500 mg 3x/dag. Vermindert duur, pijn, postherpetische neuralgie (PHN).
• Pijnstilling: Paracetamol, NSAID's, gabapentine/pregabalamine, trizyklische antidepressiva (amitriptyline), lidocaine pleisters, opioïden (kort, zwaar).
• Lokaal: Zinkzalf, kalamine lotio, comprissen (Burow), antivirale crème (minder effectief dan oraal).
• Oogbijbetrokkening (V1): Direct oogarts + antivirale IV (aciclovir) + topisch oogzalf.
• Immuungecompromitteerd: IV aciclovir, hospitalisatie, infectieziektekundige betrokken.

Preventie: Vaccinatie

• Shingrix (recombinante subeenheidsvaccin, 2 doses 2-6 mnd interval): >90% effectief, aanbevolen vanaf 50 jaar (NL: 60+ in Rijksvaccinatieprogramma), ook bij immuungecompromitteerd (mRNA/vector vaccins gecontra-indiceerd, Shingrix veilig).
• Zostavax (levend geattenuëerd) – niet meer eerste keuze, gecontra-indiceerd bij immuundeficiëntie.

Postherpetische Neuralgie (PHN)

Pijn >3 maanden na uitslaggenezing. Risico: leeftijd >60, ernstige acuutpijn, uitgebreide uitslag, oogbijbetrokkening, immuundeficiëntie. Vroege antivirale + pijnstilling verlaagt risico. Behandeling: neuromodulatoren, topisch, interventioneel (zenuwblokkades, rizoctomie, neuromodulatie).