Het humaan papillomavirus (HPV) is de meest voorkomende SOA. Sommige typen (laag risico: HPV 6, 11) veroorzaken genitale wratten (condylomen) die via orale seks naar mond/keel kunnen spreiden. Hoog-risico typen (HPV 16, 18) veroorzaken kanker (baarmoederhals, anus, penis, keel).

Laag-risico HPV in keel (condylomen)

• Kleine, vleeskleurige/grijze knobbeltjes of bloemkoolachtige groeien
• Locatie: tong, tonsillen, zachte gehemelte, keelwand
• Meestal asymptomatisch, soms: jeuk, irritatie, sliktmoeilijkheden, heesheid
• Bij baby's: verticale transmissie bij bevalling → laryngale papillomatoze (opwuchtingen in luchtpijp/keel) → stridor, stemklachten, luchtwegobstructie

Hoog-risico HPV: orofaryngeaal carcinoom

• Stijgende incidentie (vooral mannen 40-60 jaar)
• Locatie: tonsillen, tongbasis, zachte gehemelte, pharynx
• Symptomen (vaak laat):
  • Persisterende keelpijn, oorpijn (uitstraling)
  • Slikklachten, gewichtsverlies
  • Halsklieropzwelling (lateraal)
  • Heesheid, spraakverandering
  • Bloederige slijm, neusverstoptheid (éénzijdig)
  • Dubbelzien, gezichtspijn (invasie)

Diagnose

• Laryngoscopie/fibroscopie + biopt
• HPV-DNA testen (p16 immunhistochemie als surrogaat)
• Beeldvorming (CT/MRI/PET-CT) voor stadiering

Behandeling

• Condylomen: expectatief (veel spontane regressie), topisch (podophyllotoxine, imiquimod), chirurgisch (excisie, laser, cryotherapie), fotodynamische therapie
• Orofaarynxcarcinoom HPV+: betere prognose dan HPV-. Behandeling: chirurgie (transorale robotische chirurgie - TORS) ± bestraling, of definitive chemoradiotherapie. De-escalatie studies lopend (minder bestraling).

Preventie

1. HPV-vaccinatie: jongens/meisjes 9-14 jaar (2 doses), tot 26 jaar (3 doses). Beschermt tegen HPV 6,11,16,18,31,33,45,52,58 (9-valent)
2. Condoom gebruik (dekt niet alle huidcontact)
3. Beperking sekspartners, wederzijdse monogamie
4. Roken stoppen (verergert HPV-persistentie en kankerrisico)

Vroegtijdige vaccinatie is de meest effectieve strategie tegen HPV-gerelateerde kankers.