Speeksel is essentieel voor tandgezondheid (remmineeralisatie, bufferen zuren, antibacterieel), spijsvertering (amylase, lipase), smaakperceptie, spraak en slikken. Een te lage productie (hyposalivatie) leidt tot xerostomie: droge mond, verhoogd kariesrisico, slijmletselirritatie, slikklachten, smaakverlies.

Oorzaken van verminderde speekselproductie

• Medicijnen (anticholinergica, antidepressiva, antihistaminica, diuretica, bètablokkers, opioïden, >400 middelen)
• Bestraling hoofd/halsgebied
• Auto-immuun: Sjögren-syndroom
• Systemische ziekten: diabetes, HIV, hepatitis C, sarcoïdose
• Ouderdom (niet an sich, maar meer medicijnen/comorbiditeit)
• Dehydratatie, mondademing, stress, roken, alcohol

Praktische maatregelen om speekselproductie te stimuleren

1. Hydratatie: 1,5-2 L water per dag, kleine slokken over de dag verdeeld. Vermijd cafeïne/alcohol (diuretisch).
2. Neusademing: Bewust ademen door de neus, vooral tijdens slaap (eventueel neusstrips, neusspray bij verstopping).
3. Kauwgom/snoepjes: Zonder suiker, met xylitol of sorbitol, zure smaak (citroen, framboos) stimuleert via gustato-salivair reflex.
4. Mondhygiëne: Fluortandpasta, alcoholvrije mondspoeling (chlorhexidine 0,05% of fluorzout), zacht tandenborstel, tongschraper.
5. Luchtvochtigheid: Luftbevochtiger slaapkamer (40-60%), voorkomt uitdrogen nachtelijks.
6. Dieet: Sappig fruit (watermeloen, perzik, sinaasappel), groenten, zuur fruit (stimuleert), vermijd zout, kruiden, droge knapperige snacks.
7. Medicamenteuze stimulatie (op recept): Pilocarpine, cevimeline (alleen bij indicatie, bijv. Sjögren, post-besstaling).
8. Kunstmatige speekselvervangers: Sprays, gels, lozenges met carboxymethylcellulose, hyaluronzuur, xylitol – tijdelijke verlichting.

Wanneer naar tandarts/huisarts?

Als klachten aanhouden ondanks maatregelen, of bij verdenking op onderliggende ziekte/medicijnbijwerking. Medicatieherziening kan nodig zijn.