Mosterdgas (stikstofmosterd), ooit een vreesd chemisch wapen in de Eerste Wereldoorlog, legde de basis voor de moderne chemotherapie. De ontdekking dat de stof witte bloedcellen vernietigde, leidde tot de ontwikkeling van cytostatica die nog steeds worden gebruikt.

Historische ontdekking

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bemerkten artsen dat soldaten blootgesteld aan mosterdgas lage witte bloedceltellingen hadden. Omdat kankercellen eveneens snel delen, werd de hypothese gesteld dat derivaten van stikstofmosterd tumoren konden krimpen. De eerste patiënten met gevorderde lymfomen toonden tijdelijke verbetering na intraveneuze toediening.

Huidige toepassingen

Vandaag de dag worden stikstofmosterd-derivaten zoals mechlorethamine (Mustargen), melphalan en cyclofosfamide breed ingezet bij chemotherapie. Ze worden gebruikt voor lymfomen (Hodgkin, non-Hodgkin), maar ook palliatief bij long- en borstkanker om tumoren te verkleinen en klachten te verlichten.

Toxiciteit en risico's

Deze middelen zijn hoog giftig. Medisch personeel moet strikte beschermingsmaatregelen volgen. Langdurig gebruik kan het risico op een tweede maligniteit (bijv. acute myeloïde leukemie) verhogen. De Internationale Agentschap voor Onderzoek naar Kanker (IARC) klassificeert stikstofmosterd als 'waarschijnlijk carcinogeen'.

Conclusie

Hoewel mosterdgas in oorspronkelijke vorm niet meer wordt gebruikt, zijn de afgeleide cytostatica onmisbaar in de oncologie. De balans tussen effectiviteit en toxiciteit vereist nauwlettende medische begeleiding.