De calorische test (ook wel oculovestibulaire reflexproef of ijs-waterproef genoemd) is een standaard diagnostisch instrument om de vestibulaire functie van het binnenoor te beoordelen en – in een specifieke setting – om hersendood vast te stellen. De test meet de vestibulo-oculaire reflex (VOR): de onwillige oogbeweging ter compensatie van hoofdbeweging.

Principe van de test

Irrigatie van het exterieure gehoorgang met water van een andere temperatuur dan lichaamstemperatuur induceert convectiestromen in de endolymfe van de laterale boogkanaal. Dit stimuleert de haarcellen → n. vestibularis → oogbewegingskernen (n. abducens, n. oculomotorius) → nystagmus.

• Koud water (30°C of ijswater 4°C): nystagmus *weg* van het geteste oor (COWS: Cold Opposite, Warm Same).
• Warm water (44°C): nystagmus *naar* het geteste oor.

Twee klinische toepassingen

A. Calorische stimulatieproef (vestibulaire diagnostiek)

• Doel: bepalen of vestibulaire functie symmetrisch is, of er een unilateraal hypofunctie/parese is.
• Protocol (bijv. Fitzgerald & Hallpike): beide oren afwisselend koud (30°C) en warm (44°C) irrigeren, ≥5 min interval. Registratie met VNG (videonystagmografie) of ENG.
• Uitkomstmaten: pieksnelheid nystagmus (langzame fase), frequentie, duur. Berekening van canalparese (Jongkees-formule) en richtingspreponderantie.
• Indicaties: duizeligheidsklachten, verdenking op neuritis, Ménière, acousticus neurinoom, centrale stoornissen.
• Contra-indicaties: perforatie trommelvlies, actieve middenoorontsteking, recenter oorchirurgie.

B. Calorische test bij verdenking op hersendood

• Context: onderdeel van de klinische hersendoodbepaling (naast apneutest, hersenstamreflexen, pupilreflexen).
• Protocol: irrigatie *beider* oren met ijswater (4°C), ≥50 ml per oor, ≥1 minuut observatie per oor.
• Positieve test (hersendood bevestigd): *geen* nystagmus, *geen* oogbewegingen bij irrigatie. Afwezigheid van VOR = dysfunctie van de hersenstam (pons/medulla).
• Let op: bij zuigelingen/pasgeborenen is interpretatie lastig (onvolwassen VOR).
• Juridisch: landelijke richtlijnen (bijv. Nederlandse Transplantatie Stichting) schrijven voor wie de test mag uitvoeren en interpreteren (intensivist, neuroloog, anestezioloog). Meldplicht bij orgaandonatie.

Voorbereiding patiënt (vestibulaire diagnostiek)

• 24 uur geen cafeïne, alcohol, benzodiazepines, antihistaminica, antiemetica (beïnvloeden nystagmus).
• Nuchter niet nodig.
• Oorinspectie: trommelvlies intact? wasverwijdering indien nodig.
• Uitleg: "U wordt duizelig, dat is de bedoeling en gaat over."

Interpretatie en valkuilen

• Fixatie-onderdrukking: normaal onderdrukt fixatie nystagmus. Test in duisternis of met VNG-bril (fixatie geblokkeerd).
• Centrale compensatie: na acute neuritis kan nystagmus herstellen terwijl parese blijft → calorische test blijft afwijkend.
• Technische fouten: te lage stroomsnelheid, te korte irrigatie, lekkage water → false negatives.

Alternatieven / aanvullingen

• vHIT (video Head Impulse Test): test VOR bij hoge frequenties (natuurlijke hoofdbewegingen), sneller, comfortabeler, geen water.
• VEMP (cVEMP/oVEMP): test otolithenorganen (utriculus/sacculus).
• Rotatiestoel: beide oren simultaan, frequentie-analyse.

De calorische test blijft de gouden standaard voor *kwantificering* van laterale boogkanaalfunctie en is onmisbaar in de hersendoodbepaling. Correcte uitvoering en interpretatie vereisen expertise en gestandaardiseerde protocollen.