Een beroerte (hersenaanval) ontstaat door onderbreking bloedtoevoer (stolsel of bloeding). Ernst hangt af van tijd: behandeling binnen 1 uur voorkomt invaliditeit. NIH Stroke Scale meet ernst.

Soorten

• Ischemisch (meest voorkomend): stolsel blokkeert hersenbloedvat.
• Hemorragisch: bloedvat breuk → bloeding in hersenen.

Hoofdrisicofactoren (beïnvloedbaar)

• Hoge bloeddruk: #1 oorzaak (American Stroke Association).
• Diabetes: verhoogd risico, vaak gecombineerd met hypertensie, hypercholesterolemie, overgewicht.
• Hoog cholesterol: plak vernauwt vaten → ischemie.
• Roken: nicotine/CO schaden vaatwand; + pil = nog hoger risico.

Acute behandeling (ischemisch)

t-PA (alteplase) lost stolsel op. Venster: ideaal zo spoedig mogelijk, max 3 uur na symptomen. Elke minuut telt: "Time is brain."

Preventie

• Stoppen met roken.
• Bloeddruk, diabetes, cholesterol, hartziektes onder controle.
• Bewegen + ≥5 porties fruit/groenten per dag (American Stroke Association).

Herkenning: FAST-test

• Face: mond scheef?
• Arm: arm zwak?
• Speech: spraak verward?
• Time: bel 112 direct.