Een overtollige of redundante dikke darm (redundant colon) betekent dat de colon extra lussen en buigingen heeft, waardoor hij langer is dan anatomisch gemiddeld. Het is vaak een anatomische variant, maar kan klachten geven.
Oorzaken & risicofactoren
- Congentiaal / anatomische variant: geboren met extra lengte/lussen (meestal asymptomatisch).
- Chronische obstipatie: jarenlange spanning, harde ontlasting → uitrekking wand, verlies elasticiteit, vorming extra lussen (megacolon).
- Laag-vezel dieet, te weinig drinken, weinig beweging.
- Laxantiemisbruik (stimulerende: senna, bisacodyl) → atonie, dilatatie.
- Neurologisch: Parkinson, MS, ruggenmergletsels → trage transitie.
- Medicijnen: opioïden, anticholinergica, calciumantagonisten, ijzer, antidepressiva.
- Endocrien: hypothyreoidie, diabetes (autonome neuropathie).
- Psychosociaal: stress, angst → vagale tone, motiliteit.
Symptomen
- Obstipatie (vaak hoofdklacht), onvolledig ontlastingsgevoel
- Opgeblazen gevoel, meteorisme, buikpijn (krampachtig, linkeronderbuik)
- Langdurige toiletbezoeken, persen
- Soms: wisselende diarree/obstipatie (overflow diarrhee)
- Meestal geen gewichtsverlies, bloed, koorts (tenzij complicatie)
Diagnostiek
- Anamnese + lichamelijk onderzoek (rektale touching).
- Röntgen buik (overzicht) / colon contrast (barium enema) – toont extra lussen, lengte, obstructie.
- Coloscopie: uitsluiten pathologie (poliepen, tumor, colitis), beoordelen mucosa, biopsie.
- Transitmeting (markers / wireless motility capsule).
- Anorectale manometrie + balloonexpulsietest (bij obstructieve defecatie).
Behandeling: stapsgewijs
- Leefstijl (basis): vezelrijk dieet (25-35g/dag, opbouwen), 1,5-2L water, beweging, vaste toiletgewoontes (na ontbijt, niet persen >10 min), voeten op voetsteuntje (squat-positie).
- Laxantia (OSMOTISCH eerst): macrogol (Movicol®, Laxbene®), lactulose – veilig langdurig. Stimulerende (senna, bisacodyl, natriumpicosulfaat) alleen kortdurend.
- Prokinetica: prucalopride (5-HT4 agonist) bij chronische obstipatie onvoldoende op laxantia.
- Biofeedback / bekkenbodemfysiotherapie: bij dyssynergie / obstructieve defecatie.
- Chirurgie (subtotaal colectomie + ileorectale anastomose): alleen bij refractaire, erg hinderlijke obstipatie na uitgebreide diagnostiek (motiliteitsonderzoek, psych eval) en falen conservatief. Hoge morbiditeit (diarree, incontinentie, pouchitis risico).
Waarschuwing: Overtollige darm ≠ Volvulus (gedraaide darm)
- Volvulus: darm draait om eigen as → obstructie + bloedtoevoerafsnijding → acute buik, onthouding stoelgang/gassen, koorts, peritonitis → acute laparotomie.
- Sigmoide volvulus: ouderen, instellingen, antipsychotica, chronische obstipatie, overtollige sigmoide.
- Caecumvolvulus: jongere, congenitaal mobiele caecum.
Advies: Bij nieuwe/veranderde klachten: huisarts. Meestal beheersbaar met dieet, drinken, bewegen, osmotica. Chirurgie = uiterste noodzaak.
