Beide zijn veelvoorkomende virale kinderziektes met utslag, maar veroorzaakt door verschillende virussen en met kenmerkende verschillen. Goede hygiëne (handenwassen, desinfectie) voorkomt verspreiding van beide.

Vergelijkingstabel

Kenmerk	Vijfde Ziekte (Erythema Infectiosum)	Hand-Foot-Mouth Disease (HFMD)
Virus	Parvovirus B19	Coxsackievirus A16 (meest), Enterovirus 71, andere coxsackie's
Leeftijd	Vooral 5-15 jaar, volwassenen mogelijk	Vooral <10 jaar, volwassenen mogelijk
Incubatie	4-21 dagen (gem. 14)	3-6 dagen
Besmettelijkheid	Vóór uitslag (prodroom). Zodra uitslag → niet meer besmettelijk.	Meest besmettelijk 1e week. Virus in ontlasting weken na genesing.
Prodroom	Mild: koorts, hoofdpijn, loopneus, keelpijn	Koorts, keelpijn, somberheid, verminderde eetlust
Kenmerkende uitslag	"Geklapen wangen" (slapped cheek) → later netvormige, kantenbloemachtige uitslag op romp/ledematen (kwajt-achtig). Jeuk mogelijk.	Kleine blaasjes in mond (tong, tandvlees, wangen) + blaasjes op handen/voeten (palmar/plantair, soms billen/knieën). Uitslag niet-jeukend.
Duur ziekte	7-10 dagen (uitslag tot 3 weken kan wisselen met hitte/zon)	7-10 dagen
Complicaties	Aplastische crisis (bij hemolytische anemieën), hydrops fetalis (zwangerschap <20 wkn), artralgie (volwassenen)	Zeldzaam: virale meningitis, encefalitis, nagelverlies (weken later), myocarditis (EV71)
Zwangerschap	Risico! ~5% foetale dood bij infectie 1e trimester. Serologie checken.	Meestal mild. EV71: risico op neonatale sepsis/meningitis bij infectie rond bevalling.
Immuniteit	~50% volwassenen immuun (oudere infectie). Levenslang.	Meerdere serotypes → herhaalde infecties mogelijk.
Seizoenspiek	Late winter / lente	Zomer / herfst (hele jaar in tropen)

Behandeling (beide: ondersteunend)

• Rust, voldoende drinken (koel, zuurvrij: ijsjes, yoghurt, melkshakes bij mondblaren HFMD).
• Paracetamol / ibuprofen bij koorts/pijn (geen aspirine <16 jr – Reye syndroom).
• Antihistaminica bij jeuk (vijfde ziekte).
• Geen antibiotica (viraal).
• Kind mag naar school/kinderopvang zodra koorts vrij & zich goed voelt (vijfde ziekte: na uitslag; HFMD: na afdrogen blaasjes, meestal na ~1 week).

Waarschuwingen

• Vijfde ziekte + zwangerschap: direct contact midwife/gnæcoloog → serologie, echo-controle.
• Vijfde ziekte + ziekcelziekte / spherocytose / thalassemie / immuundefect: risico op aplastische crisis → direct arts.
• HFMD + hoge koorts >3 dagen, stijve nek, bewustzijnsverandering, krampen: verdenking meningitis/encefalitis → spoedeisende hulp.
• HFMD + weigeren drinken / urineert niet / ingetogen: dehydratie → arts.

Preventie

• Handenwassen met water & zeep (na WC, voor eten, na wisselen, na buiten).
• Speelgoed / oppervlaktes reinigen met chlooroplossing (0,1% actief chloor).
• Geen bekers/bestek delen.
• Kinderen met klachten thuis houden (vooral HFMD 1e week).

Samenvattend: "Geklapen wangen" + netvormige uitslag = vijfde ziekte. Mondblaren + hand/voet blaasjes = HFMD. Beide virale, ondersteunend behandelen, hygiëne cruciaal, zwangerschap/risicogroepen extra alert.