Patiënten met de ziekte van Parkinson (PdP) hebben een aanzienlijk verhoogd risico op urineweginfecties (UTI's) – prevalentie 2-4x hoger dan leeftijdsgenoten. De onderliggende neuroloogsche mechanismen maken de blaas kwetsbaar voor bacteriële kolonisatie en infectie.
Pathofysiologie: waarom vaker UTI bij Parkinson?
- Neurogene blaasdysfunctie: dopaminerge degeneratie in substantia nigra & basale ganglia → storing mictiecentra (pons, periaqueductale grijs, prefrontale cortex).
- Detrusor overactiviteit (DO): urgente, frequente plassen, nocturie, urge-incontinentie (meest voorkomend, 60-80%).
- Onderactieve blaas / onvolledig leeglopen: verhoogd post-void residu (PVR) → stagnerende urine = kiemenbroedplaats.
- Sfincter-dyssynergie (DESD): oncoordinaat sfincter/ontspanning → hoge druk, reflux, onvolledig leeglopen.
- Zenuwschade aan perineum / bekkenbodem → verzwakte bekkenbodemspieren.
- Immobiliteit, constipatie, medicatie (anticholinergica, amantadine, dopa-agonisten) verergeren retentie.
- Sialorroe / dysfagie → aspiratiepneumonie risico (apart, maar gerelateerd).
Clinicale presentatie: vaak atypisch!
- Klassieke symptomen (dysurie, pollakisurie, koorts) ontbreken vaak door cognitieve achteruitgang, communicatieproblemen, sensomotorische stoornissen.
- Nieuwe / verergerde verwarring, val, acute motorische achteruitgang, onrust, verminderde alertheid, anorexie → denk aan UTI (delirium door infectie).
- Verergering Parkinson-symptomen (stijfheid, tremor, bradykinesie, "off"-periodes).
- Incontinentie (nieuwe of verergerde).
Diagnostiek
- Urinestatus (dipstick: leukocyten, nitriet, bloed) – let op: fals-negatief mogelijk bij gedilueerde urine / niet-urease producerende bacteriën.
- Urinecultuur + antibiogram (goudstandaard) – voor start antibiotica, tenzij sepsis.
- PVR meten (echografie / bladder scanner) – bij iedere PdP met UTI / LUTS.
- Urodynamiek (video-urodynamiek) bij complexe / therapieresistente klachten.
Behandeling
- Antibiotica: keuze op basis van lokaal resistentiepatroon, cultuurresultaat, nierfunctie, interacties (levodopa absorptie!). E. coli meest voorkomend → nitrofurantoïne (alleen bij eGFR >30-45), fosfomycine, pivmecilline, trimethoprim, cefalosporines. Vermijd fluoroquinolonen (ciprofloxacine) als 1e keus (tendinopathie, QT, C. difficile, interacties).
- Duur: 3-5 dagen (onbevoorrechte cystitis), 7-14 dagen (gecompliceerd, mannelijk, catheter, PVR verhoogd).
- Catheterisatie: intermittente katheterisatie (CIC) = goudstandaard bij retentie. Vermijd verweilkatheter (hoog UTI risico). Als noodzakelijk: zilver/hydrogel coating, gesloten systeem, zo kort mogelijk.
- Medicatie optimaliseren: anticholinerge last minimaliseren (beclo-methasone? nee, solifenacine, tolterodine, mirabegron β3-agonist – minder CNS effecten).
Preventie: multidimensioneel
- Regelmatig CIC bij PVR >100-150 ml (4-6x/dag) – leegt blaas, voorkomt stagneren.
- Voldoende drinken (1,5-2 L/dag) – dilueert urine, spoelt bacteriën. Niet inhouden!
- Hygiëne: voor-naar-achter afwassen, dagelijkse wassen genitalia, incontinentiemateriaal regelmatig wisselen.
- Obstipatie voorkomen/behandelen (vezel, water, beweging, laxantia) – rectale druk op blaas/urethra.
- Bekkenbodemfysiotherapie (biofeedback, elektrostimulatie) – versterkt sfincter/coördinatie.
- Vaginale oestrogeen (postmenopauzaal) – herstelt flora, verlaagt pH, verbetert urethrale sluiting.
- Cranberry / D-mannose / probiotica – bewijs gemengd, kan ondersteunen.
- Jaarlijkse nier/blaserecho bij risicopatiënten (hydronephrose, stenen, tumor uitsluiten).
Multidisciplinaire aanpak
Neurolog / huisarts / urolog / verpleegkundige / bekkenbodemfysio / apotheek / diëtist. Geïntegreerde zorg verbetert uitkomsten, vermindert ziekenhuisopnames, behoudt autonomie.
Kernboodschap: UTI bij Parkinson is vaak atypisch (verwarding, val, motorische achteruitgang). Laag drempel voor urineonderzoek. Preventie = blaasleegmaken (CIC), drinken, hygiëne, obstipatiebehandeling, medicatie-optimalisatie. Vroegtijdige herkenning = minder delirium, minder hospitalisaties, betere kwaliteit van leven.
