Wat is ascites?

Ascites is de pathologische accumulatie van vrij vloeistof in de buikholte. In ~80% van de gevallen is het een gevolg van levercirrose (poortaderhypertensie, lage albumine, verhoogde aldosteron). Andere oorzaken: hartfalen, niersyndromen, peritoneale carcinomatoze, pancreatitis, tuberculose. Het vocht is meestal geelachtig, rijk aan albumine (>2,5 g/dL bij exsudaat, <1,1 g/dL bij transsudaat – maar ascites is meestal transsudaat).

Symptomen naar mate van accumulatie

Vroege fase (kleine hoeveelheden, <1-1,5 L)

Vaak asymptomatisch. Soms lichte buikdistensie, gewichtstoename zonder duidelijke oorzaak.

Gevorderde fase (grotere volumes)

• Toegenomen buikomtrek: flanken bulken bij liggen; vloeigolf (fluid wave) te voelen bij percussie.
• Gastro-intestinale klachten: eetlustverlies, vroege verzadiging, misselijkheid, brandend maagzuur, obstipatie (door verdrukking darm).
• Ademhalingsklachten: druk op diafragma → dyspneu bij inspanning, moeilijk diep ademen. Bij 5-10% pleurale effusie (meestal rechts) → hydrothorax.
• Inguinale/umbilicale hernia: door verhoogde intra-abdominale druk.
• Algemene klachten: vermoeidheid, rugpijn, oedeem benen/voeten (gravitatie), verbeterd bij rust met verhoogde benen.

Diagnostiek

Fysiek onderzoek (percussie, uitklopping), echografie (gevoelig vanaf ~100 ml), eventueel paracentese (diagnostisch en therapeutisch). Vloeistofanalyse: albumine, celtelling, bacteriecultuur, cytologie, SAAG (serum-ascites albumine gradient) voor differentiaaldiagnose.

Behandeling (kort overzicht)

• Onderliggende oorzaak behandelen (lever, hart, nier, kanker).
• Zoutrestrictie (<2 g Na/dag) + diuretica (spironolacton ± furosemide).
• Therapeutische paracentese bij spannende ascites of refractaire gevallen.
• TIPS (transjugulaire intrahepatische portosystemische shunt) bij refractaire ascites door cirrose.

Let op

Plotselinge opkomst van ascites, koorts, buikpijn of verwardheid kan wijzen op spontane bacteriële peritonitis (SBP) – een noodgeval. Direct medische hulp zoeken.