Wat zijn nachtelijke aanvallen?

Slaapgerelateerde epileptische aanvallen die 's nachts optreden. Patiënt waakt op met heftige bewegingen, verwardheid, soms tongbijt, incontinentie. Kunnen meerdere keren per nacht voorkomen of zeldzaam. Vorm van epilepsie – oorzaken overlappen grotendeels.

Hoofdoorzaken

1. Koorts & febriele convulsies (kinderen)

• Koorts = natuurlijke afweer tegen infectie.
• Bij gevoelige kinderen (meestal 6 maanden - 5 jaar) → febriele convulsies, ook 's nachts.
• Goed prognose: geen verhoogd risico op epilepsie later.
• DTP-vaccinatie: eerdere discussie over causaliteit → bewezen dat onderliggende aandoening de aanvallen veroorzaakte, niet het vaccin zelf.

2. Hoofdtrauma

• Schedelfractuur, hersenschudding, contusie → littekenvorming (gliose) → epileptogene focus.
• Nachtelijke aanvallen kunnen jaren later starten (latente periode).
• Kinderen na ernstig hoofdtrauma: verhoogd risico.

3. Strukturale hersenafwijkingen

• Hersenbloeding, tumor, vaatmalformatie (AVM), hippocampale sclerose.
• Hydrocephalus: CSF-opstapeling → druk. Shuntplaatsing kan paradoxaal aanvallen triggeren.

4. Alcohol- & drugsontwenning

• Zware drinkers die stoppen ("cold turkey") → hoog risico op aanvallen.
• Eerste aanval: uren tot 48 uur na laatste consumptie.
• Altijd onder medische begeleiding ontlasten (klinisch, benzodiazepinen protocol).
• Ook bij abrupt stoppen benzodiazepines, barbituraten.

5. Overige oorzaken

• Genetische epilepsieën (bijv. Dravet, GEFS+).
• Metabole storingen (hypoglycemie, hyponatriëmie, uremie).
• Slaapapneu (zuurstofdesaturatie → aanval).
• Medicijnen die aanvalsdrempel verlagen (bijv. bupropion, tramadol, theofylline).

Diagnostiek

• EEG (waak & slaap), idealiter video-EEG monitoring.
• Hersen-MRI (structuur).
• Bloedonderzoek (elektrolyten, glucose, nier/lever, toxisch screen).
• Slaapstudie (polysomnografie) bij verdenking op apneu/parasomnie.

Behandeling & advies

• Antiepileptica (keus naargelang aanvalstype/syndroom).
• Vermijd triggers: slaaptekort, alcohol, stress, specifieke medicijnen.
• Veiligheidsmaatregelen: laag bed, kussens op vloer, geen scherpe voorwerpen nabij, nachtlampje.
• Partner/ouders: herkennen aanval, niet in mond grijpen, na aanval: herstelhouding (zijliggend).

Conclusie

Nachtelijke aanvallen zijn een teken van onderliggende epilepsie of acute trigger (ontwenning, metabolisch). Thorough diagnostiek (neurologe/slaaparts) is essentieel. Behandeling gericht op aanvalscontrole en veiligheid. Bij kinderkoorts: versterken ouders – geen epilepsierisico.