Vitamine D gedraagt zich als een hormoon; het wordt in de huid aangemaakt onder invloed van UV-licht. Samen met de bijschildklieren regelt het de calciumhuishouding. Een tekort verstoort dit evenwicht en leidt tot secundaire hyperparathyreoïdie: verhoogde PTH, botafbraak en verzwakte botten.

Fysiologie

Lage bloedcalcium → bijschildklieren scheiden PTH uit → botafbraak, nieren herresorberen calcium, nieren activeren vitamine D → verhoogde darmopname calcium. Bij hoog calcium daalt PTH.

Drie typen hyperparathyreoïdie

1. Primaire: adenoma/hyperplasie bijschildklier → hoge calcium.
2. Secundaire: vitamine D-tekort → verhoogde PTH, calcium normaal/laag.
3. Tertiaire: langdurig tekort → autonome overactiviteit, zoals primaire; vaak bij chronisch nierfalen.

Risicogroepen vitamine D-tekort

Weinig zonlicht, donkere huid, ouderen, slecht dieet, malabsorptie, obesitas.

Diagnose & Behandeling

Bloedonderzoek: PTH, 25(OH)D, calcium. Behandeling geïndividualiseerd: ergocalciferol (recept) of cholecalciferol (OTC) bij gezonde nieren; actieve vitamine D-analoog bij nierfalen. Altijd onder supervisie van arts.