Clonazepam is een benzodiazepine (Schedule IV) voor epilepsie (absences, myoclonische, Lennox-Gastaut), paniekstoornis, en off-label: RLS, spiertrekkingen, trigeminusneuralgie, bipolaire stoornis (adjuvans). Tablet, oplosbare tablet. Dosering: individueel, langzaam opscherpen.

1. Gewoontemakend & verslavingsrisico

Alle benzodiazepines veroorzaken fysieke afhankelijkheid bij dagelijks gebruik >2-4 weken. Tolerantie voor sedatie/anxiolyse (niet voor anticonvulsivum effect). Plots stoppen = levensgevaarlijk (insulten, delirium). Altijd afbouwen (maanden).

2. Sedatie & cognitieve effecten

Slaperigheid, verminderde reactietijd, geheugenstoornissen (anterograad amnesie), verwarring (vooral ouderen). Geen alcohol. Rijvaardigheid beïnvloed. Vallen risico ↑ (ouderen).

3. Specifieke indicaties & off-label gebruik

• Epilepsie: add-on therapie, niet monotherapie (tolerantie)
• Paniekstoornis: snelle onset (1 uur), effectief
• RLS: alternatief voor dopamine-agonisten (geen augmentatie)
• Spiertrekkingen/ spasticiteit: bij MS, ruggenmergletsel
• Klinische waarschuwing: niet voor algemene angst/insomnie (te langwerkend, risico's)

4. Interacties & contra-indicaties

• CNS depressiva (opioïden, alcohol, antihistaminica, Z-drugs): additieve depressie → respiratoire depressie, coma
• CYP3A4 remmers (ketoconazole, clarithromycine, grapefruit): ↑ Spiegel → toxiciteit
• Zwangerschap: cat D (teratogeen: gaumenkloof, cardiale afwijkingen; neonatale ontwenning, floppy infant syndroom)
• Lactatie: uitgescheiden in melk → sedatie baby
• Slaapapneu: verergering
• Leversfalen: accumulatie

5. Monitoring & afbouw

• Regelmatig evalueren: indicatie nog steeds aanwezig? Laagste effectieve dosis?
• Afbouw: 10-25% per 1-2 weken, gepauzeerd bij ontwenningsklachten
• Ondersteuning: CBT-i (insomnie), ACT/CBT (angst), peer support
• Nooit 'op eigen houtje' stoppen

Clonazepam is een krachtig middel met duidelijke indicaties. Chronisch gebruik voor angst/insomnie is onverantwoord. Gedeelde besluitvorming, duidelijke afbouwafspraken en non-farmacologische alternatieven zijn de standaard van zorg.