Er zijn 12 paren schedelzenuwen (CN I-XII) die het brein verbinden met hoof, hals, borst en buik. Ze zijn gemengd (motorisch, sensorisch, autonoom) en cruciaal voor zintuigen, spiercontrole en visceraal regulatie. Hieronder een overzicht per zenuw.

Overzichtstabel

Nr	Naam	Type	Hoofdfunctie	Uittreedingsopening schedel
I	Nervus olfactorius	Sensorisch	Reukzin	Lamina cribrosa (ethmoïdeum)
II	Nervus opticus	Sensorisch	Gezichtsvermogen	Canalis opticus
III	Nervus oculomotorius	Motorisch + autonoom	Oogbeweging (meeste), pupilconstrictie, ooglidheffen	Fissura orbitalis superior
IV	Nervus trochlearis	Motorisch	Oogbeweging (inferieur obliquus: naar beneden/inwaarts)	Fissura orbitalis superior
V	Nervus trigeminus	Gemengd (motorisch + sensorisch)	Kauwspieren (M); gezichtsgevoel, cornea-reflex (S) – 3 takken: V1 oftalmisch, V2 maxillair, V3 mandibulair	V1: fissura orbitalis sup.; V2: foramen rotundum; V3: foramen ovale
VI	Nervus abducens	Motorisch	Lateral rectus (abductie oog)	Fissura orbitalis superior
VII	Nervus facialis	Gemengd (M, S, A)	Mimiek (M), smaak ant. 2/3 tong (S), traan/speeksel (A)	Meatus acusticus internus → foramen stylomastoideum
VIII	Nervus vestibulocochlearis	Sensorisch + autonoom	Gehoor (cochleair), evenwicht (vestibulair)	Meatus acusticus internus
IX	Nervus glossopharyngeus	Gemengd (M, S, A)	Slikken/spraak (M), smaak/gevoel post. 1/3 tong + oropharynx (S), carotissinus/baroreflex (A)	Foramen jugulare
X	Nervus vagus	Gemengd (M, S, A)	Slikken/spraak (M), viscerale afferenten (S), parasympathicus hart/longen/maag-darm tot splenische flexuur (A)	Foramen jugulare
XI	Nervus accessorius	Motorisch	Sternocleidomastoideus + trapezius (schouderophaling, kopdraaiing)	Foramen jugulare
XII	Nervus hypoglossus	Motorisch	Tongspieren (spraak, slikken, kauwen)	Canalis hypoglossi

Klinische toepassing

• CN I: anosmie (hoofdtrauma, COVID-19, neurodegeneratie).
• CN II: visusverlies, pupilreflexen (afferente lim), optic neuritis (MS).
• CN III, IV, VI: oogmotoriciteit (diplopie, ptosis, pupilafwijkingen) – aneurysma, diabetes, MS, cavernus sinus syndroom.
• CN V: trigeminusneuralgie, kaakklachten, cornea-reflex test.
• CN VII: faciaalispals (Bell), Ramsey Hunt (VZV), smaakverlies.
• CN VIII: gehoorverlies, tinnitus, vertigo (vestibulair schwannoom, Menière).
• CN IX, X: dysfagie, dysfonie, glossopharyngeale neuralgie, vaagusstimulatie (epilepsie, depressie).
• CN XI: schouderzwakte, SCM/trapezius atrofie (accessoire zenuwletsel bij lymphklierclearance).
• CN XII: tongparese (deviatie naar lesionzijde), dysartrie, dysfagie.

Onderzoekstips

• Systematisch: I → XII.
• Vergelijk links/rechts.
• Documenteer: intact / verminderd / afwezig + bijbehorende symptomen.
• Correleer met beeldvorming (MRI hersenstam) bij pathologie.

De schedelzenuwen zijn de directe verbinding tussen brein en periferie. Hun onderzoek is een kernvaardigheid voor neurologie, neurochirurgie, HNO, oogheelkunde en huisartsgeneeskunde.