Duizeligheid: een symptoom, geen diagnose

Duizeligheid (vestibulaire onwrichtigheid, zwarte voor ogen, draaigevoel) kan oorzaak zijn in het binnen oor (vestibulair), hersenstam, zenuwen, hart, bloeddruk, medicijnen, metabolisme, psychogene factoren. De behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak en het meest hinderlijke symptoom.

Medicamenteuze opties per categorie

Categorie	Voorbeelden	Indicatie	Opmerkingen
Anti-emetica (tegen misselijkheid/braken)	Meclozine (Antivert®), Prochlorperazine (Stemetil®), Promethazine (Phenergan®), Ondansetron (Zofran®)	Vestibulaire migraine, ziektebewegingen, acute vestibulaire neuritis, Menière	Meclozine eerste keuze vestibulair; sedatie; ondansetron minder sederend, maar QT-risico
Antihistaminica / decongestiva (bij Eustachische buis dysfunctie, allergie)	Cetirizine, Loratadine, Fexofenadine (2e gen, minder sedatie), Oxymetazoline (neusspray, max 5-7 dagen)	Allergische rhinitis, serös otitis, verstopte neus → drukverandering middenoor	Decongestiva oraal (pseudoefedrine): hypertensie, tachycardie, insomnia; voorzichtig
Bewegingsziektemiddelen	Dimenhydrinate (Dramamine®), Cinnarizine (Stugeron®), Scopolamine plas (Transderm Scop®)	Bewegingsziekte, vestibulaire migraine, acute duizeligheid	Cinnarizine: calciumantagonist + antihistaminicum; minder sedatie. Scopolamine plas: 72h werkzaam, anticholinerg bijwerkingen
Benzodiazepines (kortdurend)	Clonazepam, Lorazepam, Diazepam	Acute vestibulaire crisis, angst-geassocieerde duizeligheid	Verslaving, sedatie, valrisico, cognitieve vermindering; niet eerste lijn chronisch
Diuretica (Menière)	Hydrochlorothiazide + triamterene, Acetazolamide	Menière (endolymfatische hydrops)	Elektrolyten monitoren; acetazolamide: paresthesieën, metabolische acidosis
Betahistine	Betahistine (Serc®)	Menière (verbetert microcirculatie binnenoor, H3-antagonist)	Goed getolereerd; dosering 16–48 mg/dag; interactie met antihistaminica

Niet-medicamenteus (eerste lijn, evidence-based)

• Vestibulaire revalidatie (fysiotherapie): oefeningen voor habituatie, gaze stabilisatie, balanstraining – goudstandaard voor chronische vestibulaire syndromen.
• Epley-manoeuvre / Semont / BBQ-roll: voor BPPV (goedkoop, curatief).
• Leefstijl: voldoende hydratatie, regelmatig eten, cafeïne/alcohol/roken beperken, slaap, stressmanagement.
• Cognitieve gedragstherapie (CBT): bij functionele duizeligheid (PPPD), angst-geassocieerd.

Wanneer direct naar de arts / spoed?

• Plotse duizeligheid + spraakstoornis, hemiparesie, visusverlies, dubbelzien, ataxie, slapeloosheid, verwardheid → CVA / TIA (FAST-test).
• Duizeligheid na val/hoofdtrauma.
• Duizeligheid + thoracale pijn, palpitaties, syncope.
• Nieuwe, ernstige, progressieve duizeligheid zonder duidelijke oorzaak.

Conclusie

De 'beste' medicatie voor duizeligheid bestaat niet; de keuze hangt af van de etiologie. Voor de meeste vestibulaire oorzaken zijn vestibulaire revalidatie en meclozine/cinnarizine/betahistine eerste keus. Benzodiazepines en anticholinergica zijn voorbehouden aan specifieke situaties en korte duur. Een nauwkeurige diagnose (HNE-arts, neuroloog, huisarts met vestibular interest) is de sleutel tot effectieve behandeling.