Ketose is een metabolische toestand waarbij het lichaam vet verbrandt in plaats van glucose, met ketonlichamen als bijproduct. Dit gebeurt natuurlijk tijdens vasten of bij onbehandelde diabetes. Hoewel gecontroleerde ketogene dieetten (onder medisch toezicht) effectief kunnen zijn voor gewichtsverlies, epilepsie en sommige kankervormen, kan een onbeheerste opstapeling van ketonen leiden tot de gevaarlijke ketoacidose.

Hoe ontstaat ketose?

Wanneer bloedsuiker (glucose) schaars is, schakelt het lichaam over op vetverbranding. In de lever worden vetzuren afgebroken tot ketonlichamen (acetoacetaat, bèta-hydroxybutyraat, aceton). Deze circuleren via het bloed naar weefsels die ze als brandstof gebruiken. Normaal regelt het lichaam de zuur-basebalans via bicarbonaatbuffers en ademhaling (CO2-afgifte).

Ketoacidose: een levensbedreigende complication

Ketonlichamen zijn zure stoffen. Bij extreme hoeveelheden – bijvoorbeeld bij diabetes type 1 zonder insuline – kan het buffercapaciteit van het bloed ontoereikend worden. Het bloed wordt te zuur (ketoacidose), wat zware belasting voor lever en nieren betekent en het risico op nierstenen en nierinsufficientie verhoogt. Dit is een medisch noodgeval.

De rol van voeding

Een dieet zeer laag in koolhydraten en hoog in vetten/eiwitten induceert ketose. In de beginfase handhaaft het lichaam de bloedsuiker via gluconeogenese (afbraak van eiwitten). Later neemt de vetverbranding toe en stijgen de ketonwaarden. Sommige dieetten (zoals de klassieke ketogene dieet) gebruiken dit principe opzettelijk.

Ketose detecteren

Urine-teststroken (keto-sticks) geven een indicatie van de ketonconcentratie in de urine. Een vruchtige ademgeur (aceton) is een ander teken. Let op: deze methoden zijn minder nauwkeurig dan bloedmetingen en dienen primair als hulpmiddel voor thuismonitoring onder begeleiding.