Bij MS schaden eigen immuuncellen het zenuwstelsel. Één enkele oorzaak is niet bekend; het is een "perfecte storm" van omgevingsfactoren op genetisch gevoeligegrond. Oorzaken verschillen per persoon.

Genetica

• Geen klassiek erfelijke ziekte. 20% positieve familieanamnese.
• Algemeen risico 0,13%; 1e-graads familie 2-3% (broers/zussen > ouders/kinderen).
• Identieke tweelingen: 30% risico.
• Geen enkel gen gevonden; wel veel kleine genoomvariaties die na interactie met omgeving vatbaarheid verhogen. Overlap met andere auto-immuunziektes (schildklier).
• Nog geen genetische test voor risicovoorspelling.

Omgevingsfactoren (sterkste associaties)

Vitamine D en UV-licht

Cruciaal voor immuunregulatie. Sterke associatie: hoge zonlicht/vitamine D in adolescentie → lager MS-risico.

Roken

Risicoverhoging sinds jaren '60 bevestigd. Dosis (aantal sigaretten) en duur beïnvloeden risico onafhankelijk. Effect op elke leeftijd, blijft ~10 jaar na stoppen. Geen consistent bewijs voor passief roken of moeder roken tijdens zwangerschap.

Epstein-Barr virus (EBV)

>90% wereldbevolking besmet. Stille infectie (kind) of mononucleose (adolescentie/volwassen). Mononucleose verhoogt MS-risico. Geen EBV = extreem laag MS-risico. Onbekend of EBV direct veroorzaakt of gemeenschappelijke vatbaarheid.

Adolescentenobesitas en schuifwerk

Jeugdige obesitas (niet volwassen) → verhoogd MS-risico (vet-ontsteking, lagere vitamine D). Schuifwerk op jonge leeftijd → slaaptekort, verstoorde melatonin, verhoogde inflammatie → hoger risico later.

Alcohol en koffie

Sommige studies suggereren beschermend effect (dosisafhankelijk). Onvoldoende bewijs voor aanbevelingen.