Veel mensen met depressie ervaren een daling van de stemming 's avonds en 's nachts. De stilte, afwezigheid van afleiding en verminderde cortisol ritme maken kwetsbaar voor rumineren (herhaald nadenken over negatieve thema's). Dit kan leiden tot slaapstoornissen, die weer de depressie verergeren – een vicieuze cirkel.

Depressie & slaap: de koppeling

• Slaapstoornis is kernsymptoom van depressie (DSM-5)
• Depressie → veranderde slaaparchitectuur: snellere REM-latentie, verhoogde REM-dichtheid, verminderde diepe slaap (SWS)
• REM-slaap verwerkt emotionele herinneringen; overmatig → selectieve herinnering negatieve ervaringen
• Slapeloosheid ≠ alleen inslaapprobleem: ook vroegtijdig ontwaken, niet-herstellende slaap, dagtijdsomnolentie

Symptomen herkennen

Depressie (kerncriteria ≥2 weken)

• Gedeprimeerde stemming / interesseverlies (anhedonie)
• Gewichts/verandering, slaapverandering
• Psychomotorische agitatie/retardatie
• Vermoeidheid, waardeloosheid/schuldgevoelens
• Concentratieproblemen, besluiteloosheid
• Suïcidale gedachten

Slapestoornis typen

• Primaire insomnia: geen duidelijke medische/psychiatrische oorzaak
• Secundaire insomnia: door depressie, pijn, medicijnen, alcohol, apnee, RLS

Behandeling: geïntegreerde aanpak

Modaliteit	Doel	Voorbeelden
Psychotherapie	Negatieve denkpatronen doorbreken, coping, emotieregulatie	Cognitieve Gedragstherapie (CBT), CBT-I (voor insomnia), ACT, MBCT
Farmacotherapie	Stemming stabiliseren, slaap verbeteren	SSRI/SNRI (eerstekes), mirtazapine/trazodone (sederend, voor slaap), eventueel korte hypnotica (Z-drugs, melatonine)
Levensstijl	Circadiaanse ritme versterken, fysiologie herstellen	Vaste opstaan/slaaptijd, daglicht ochtend, bewegen (niet late avond), cafeïne/alcohol beperken, bed = alleen slapen/seks
Zelfhulp 's nachts	Doorbreken van rumineren	'Sorgenboekje' (schrijven, wegleggen), ontspanning/oefeningen, opstaan als >20 min wakker, geen klokkijken

Wanneer direct hulp?

• Suïcidale gedachten met plan/intentie → 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113) of 112
• Geen slaap >2 nachten, psychose, verwardheid
• Zelfzorg werkt niet na 2 weken

Depressie is behandelbaar. De eerste stap is het durven praten: huisarts, psycholoog, of 113/Telefonisch Hulpverlening.