Een orthopedische handicap is een aandoening van het bewegingsapparaat (botten, gewrichten, spieren, pezen, ligamenten, zenuwen) die leidt tot functionele beperkingen in mobiliteit, zelfredzaamheid of deelname. Het kan aangeboren, verworven, traumatisch, inflammatoir, neoplastisch of degeneratief zijn. De term 'orthopedisch' verwijst naar de orthopedie: de geneeskundige specialisatie die zich richt op het diagnostiseren, behandelen en voorkomen van stoornissen van het bewegingsapparaat.

Hoofdtypen Orthopedische Handicaps

• Aangeboren: Cerebrale parese (CP), spina bifida (myelomeningocele), voetzol (clubvoet), heupdysplasie (DDH), congenitale ledemaatafwijkingen, osteogenesis imperfecta (bros botten ziekte), achondroplasie (dwergwuchs).
• Neuromusculair: Spierziektes (Duchenne, Becker, limb-girdle), spinale musculaire atrofie (SMA), charcot-marie-tooth, traumatische ruggenmergletsels (paraplegie, tetraplegies), brachiale plexusparese (Erb, Klumpke).
• Botziektes: Ziekte van Paget (verstoorde botomloop), osteopetrose (marmeren botten), fibroze dysplasie, rickets/osteomalacie (vit D gebrek).
• Degeneratief/Inflammatoir: Reumatoïde artritis (jeugd/volwassenen), ankylerende spondylitis, juveniele idiopathische artritis (JIA), artrose (ernstige vorm), systemische lupus erythematodes (SLE).
• Traumatisch: Complexe fracturen, amputationen, zenuwletsels, compartment syndroom sequel.
• Neoplastisch: Bot-tumor (osteosarcroom, ewing sarkoom), metastasen → pathologische fracturen, amputatie.

Functionele Beperkingen

Variëren van licht (lopen met hulpmiddel) tot zwaar (volledig rolstoelgebruik, hulp bij ADL).

• Mobiliteit: lopen, traplopen, balans, uithoudingsvermogen.
• Zelfzorg: aankleden, wassen, toiletten, eten.
• Handfunctie: grijpen, vijnmanipulatie, schrijven, typen.
• Pijn, vermoeidheid, spasticiteit, contracturen, deformiteiten.
• Secundaire risico's: osteoporose (immobiliteit), decubitus, urineweginfecties, depressie, sociale isolatie.

Diagnostiek en Beoordeling

• Multidisciplinair: orthopeed, revalidatiearts, fysio-, ergo-, logopedist, orthopedisch technicus, psycholoog, sociaal werker.
• ICF-raamwerk (WHO): functies/structuren, activiteiten, participatie, omgevingsfactoren, persoonlijke factoren.
• Beeldvorming: röntgen, CT, MRI, DEXA (botdensiteit), echo.
• EMG/NCV, lab (inflammatie, auto-immuun, genetica).

Behandeling en Ondersteuning

Domein	Interventies
Medicamenteus	NSAID's, DMARDs, biologica, corticosteroden, botox (spasticiteit), bisfosfonaten (osteoporose), pijnmanagement (WHO ladder)
Chirurgisch	Correctieve osteotomieën, arthrodese, arthroplastiek (gewrichtsvervanging), tenotomie, spierverlenging, selectieve dorsale rhizotomie (SDR bij CP), amputatie + prothese
Revalidatie	Fysiotherapie (kracht, balans, gang), ergotherapie (ADL, hulpmiddelen, woningaanpassing), logopedie (spraak/glut), hydrotherapie, hippotherapie
Hulpmiddelen	Rolstoel (hand/aangedreven), loopraam, krukken, orthesen (AFO, KAFO, handorthese), prothesen, communicatiehulp, woningaanpassing (lift, douche, keuken)
Psychosociaal	Peer support, patiëntenverenigingen (VSN, Spierziekte Nederland, CP Nederland), psychotherapie, werk/school aanpassingen, Wmo/WIA/Wajong

Levensloop en Perspectief

Vroegtijdige interventie (vroege revalidatie, orthese, operatie) maximaliseert functie. Transitie van kinder- naar volwassenenrevalidatie is cruciaal. Zelfmanagement, participatie en kwaliteit van leven zijn centrale doelen. Technologische innovaties (exoskeletten, BCI, slimme prothesen, 3D-print orthesen) bieden nieuwe mogelijkheden.